CIMjournal

แผลเบาหวาน (Diabetic wound) การดูแลรักษาในมุมมองศัลยแพทย์กระดูกและข้อ


นพ. กฤต ราชายนต์.นพ. กฤต ราชายนต์
ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ เฉพาะทางด้านเท้าและข้อเท้า
คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

 

แผลเบาหวานที่เท้า (Diabetic foot ulcer)

เนื่องจากกลไกการเกิดแผลที่เท้าในผู้ป่วยเบาหวานเกิดจากหลายสาเหตุ โดยสาเหตุที่สำคัญที่มีผลทำให้แผลเท้าเบาหวานรักษาหายยากและมักพบภาวะแทรกซ้อนได้บ่อยครั้ง ประกอบไปด้วยสาเหตุจาก

  1. โรคปลายประสาทเสื่อม
  2. ภาวะความผิดปกติของหลอดเลือด
  3. ภาวะเท้าผิดรูป

จากการศึกษาในผู้ป่วยเบาหวาน พบว่า ปัจจัยทั้ง 3 นี้ มีส่วนทำให้เกิดแผลที่เท้ามากกว่าร้อยละ 63

โดยมุมมองการประเมินความรุนแรงหรือแนวทางการแก้ไขของศัลยแพทย์กระดูกและข้อ ร่วมรักษากับสหสาขาในการดูแลผู้ป่วยแผลเท้าเบาหวาน จะมุ่งเน้นไปที่การแก้ไขภาวะเท้าและข้อเท้าที่มีการผิดรูป เพื่อลดปัจจัยที่ทำให้แผลหายช้า ลดภาวะแทรกซ้อนและเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยให้ดีขึ้น


การประเมินแผล

การประเมินและภาวะผิดรูปของเท้าเบาหวาน จะแบ่งได้เป็น 3 ประเด็นหลัก ได้แก่

  1. ตำแหน่งของความผิดรูป
    • ปลายเท้า หรือ ส้นเท้า
    • ฝ่าเท้า หรือ หลังเท้า
    • ด้านในเท้า หรือ ด้านนอกเท้า.
      ตัวอย่างของตำแหน่งที่ต่างกัน เช่น แผลที่ฝ่าเท้าด้านล่าง มักจะเป็นตำแหน่งการรับน้ำหนักเวลาเดิน ตำแหน่งที่ต้องถูกกระแทกหรือโดนกระตุ้นบ่อยกว่าด้านหลังเท้า และมักเกิดแผลจากการที่กระดูกผิดรูป คลำได้ปุ่มกระดูกจนเกิดเป็นแผลเปิด เช่น ตำแหน่งบริเวณใต้นิ้วหัวแม่โป้ง ใต้นิ้วก้อย หรือปุ่มกระดูกโคนนิ้วบริเวณปลายเท้า.
      แตกต่างกับแผลที่เกิดหลังเท้าด้านบน แผลมักเกิดจากการเสียดสีของผิวหรือปุ่มกระดูกกับรองเท้า และไม่ได้มีการกระแทกหรือรับน้ำหนักเวลาเดิน
      Diabetic wound
      รูปแสดงแผลเท้าเบาหวาน บริเวณฝ่าเท้าและหลังเท้า
  2. ชนิดและสาเหตุของแผลเบาหวาน
    1. ชนิดของแผลที่เกิดจากความผิดปกติของเส้นประสาท
      • แผลชนิดนี้ มักจะเกิดจากปุ่มกระดูกหรือมีการเสียดสีจนเกิดแผล ซึ่งผู้ป่วยมักจะมีอาการชา อาการปวดน้อย โดยแผลชนิดนี้ส่วนมากจะมีเลือดมาเลี้ยงค่อนข้างดี
    2. ชนิดของแผลที่เกิดจากความผิดปกติของหลอดเลือด หรือ แผลขาดเลือด
      • แผลที่มาจากการขาดเลือด ขอบแผลหรือรอบๆแผลจะมีความแข็ง นูน แผลมักจะไม่มีเลือดซึมแต่จะมีพื้นที่รอบๆแผลมีรอยคล้ำ ดำจากการขาดเลือด
  3. ความรุนแรงและความลึกของแผล
    • ขนาดแผลที่มีความกว้างมากกว่า 2 เซนติเมตร หรือแผลมีความลึก มากกว่า 3 มิลลิเมตร จากการตรวจด้วยอุปกรณ์พิเศษโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
      พบว่ามีความเสี่ยงสูงต่อกระดูกติดเชื้อ

 

การดูแลรักษาและการแก้ไขภาวะผิดรูป

หากสงสัยภาวะแผลเท้าเบาหวาน ที่มีความเสี่ยงต่อกระดูกติดเชื้อ มีความจำเป็นต้องตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติม เช่น การตรวจเอกซเรย์เท้า การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าหรือ MRI รวมถึงการเจาะเอาชิ้นส่วนกระดูกที่สงสัยมาเพาะเชื้อ

สำหรับการแก้ไขภาวะผิดรูปของเท้า ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ เฉพาะทางด้านเท้าและข้อเท้า จะมีการประเมินความผิดปกติ ไล่ตั้งแต่ ปลายนิ้วเท้า ไปจนถึงกระดูกข้อเท้าและกล้ามเนื้อน่อง

ส่วนบริเวณปลายนิ้วเท้า ความผิดปกติที่พบได้บ่อย คือ ภาวะนิ้วเท้าจิก หรือหงิกงอผิดปกติ (Claw toe  or Hammer toe) ภาวะนี้ ปลายนิ้วเท้าจะมีการรับน้ำหนักมากเกินปกติ จนทำให้เกิดแผล (Tip toe ulcer) การรักษาจะเริ่มตั้งแต่ ใส่อุปกรณ์ครอบปลายนิ้วเพื่อบรรเทาอาการเจ็บ ลดการเสียดสีหรือกดทับ แต่หากมีความผิดรูปมาก ตรงกับข้อบ่งชี้ผ่าตัด แพทย์จะทำการประเมินและผ่าตัดยืดเส้นเอ็นปลายนิ้ว เพื่อลดแรงกดและแก้ไขภาวะผิดรูป

Diabetic woundรูปซ้าย : ภาวะนิ้วจิกและหงิกงอผิดปกติ
รูปขวา : แสดงการผ่าตัดยืดเอ็นปลายนิ้วเท้า

ส่วนกลางเท้า หรืออุ้งเท้า หากมีปุ่มกระดูกที่สามารถคลำได้ หรือมีแผลกดทับจากกระดูกผิดรูปส่วนเกิน พิจารณาใส่พลาสติกดามข้อเท้า เช่น CAM Boot หรือใส่เฝือกเฉพาะผู้ป่วยเท้าเบาหวาน เพื่อลดการกดทับ หรือหากมีความเสี่ยงที่จะเกิดแผลเปิด แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดเอากระดูกตำแหน่งที่นูนออก

ส่วนส้นเท้าและข้อเท้า ความผิดรูปของเท้าที่พบบ่อย และการลงน้ำหนักที่ไม่เหมาะสม ส่วนมากพบร่วมกับ ภาวะเอ็นร้อยหวายและเอ็นน่องตึง การรักษาจะเริ่มจากการกายภาพ ยืดเอ็น แต่ถ้าผู้ป่วยมีภาวะเท้าจิกเกร็งผิดปกติ แพทย์จะพิจารณาการผ่าตัดส่องกล้องยืดเอ็นน่องและเอ็นร้อยหวาย โดยจะสามารถลดปัจจัยเสี่ยงและภาวะผิดรูปได้     

 

เอกสารอ้างอิง
  1. Pinzur MS. The diabetic foot. Foot Ankle Int. 2001 Sep;22(9)
  2. Martin JK, Davis BL. Diabetic Foot Considerations Related to Plantar Pressures and Shear. Foot Ankle Clin. 2023 Mar;28(1):13-25
  3. Boulton AJ, Vileikyte L, Ragnarson-Tennvall G, Apelqvist J. The global burden of diabetic foot disease. Lancet. 2005;366(9498):1719-24.
  4. Armstrong DG, Boulton AJM, Bus SA. Diabetic Foot Ulcers and Their Recurrence. N Engl J Med. 2017;376(24):2367-75.
  5. Singh N, Armstrong DG, Lipsky BA. Preventing foot ulcers in patients with diabetes. JAMA. 2005;293(2):217-28.
  6. Lavery LA, Hunt NA, Ndip A, Lavery DC, Van Houtum W, Boulton AJ. Impact of chronic kidney disease on survival after amputation in individuals with diabetes. Diabetes Care. 2010;33(11):2365-9.
  7. มุทิรางกูร ปข. แผลที่เท้าในผู้ป่วยเบาหวาน. 1 ed. กรุงเทพมหานคร:
    เรือนแก้วการพิมพ์; 2548.
  8. แนวทางเวชปฏิบัติการป้องกันและดูแลรักษาผู้ป่วยเบาหวานที่มีภาวะแทรกซ้อนที่เท้า: สถาบันวิจัยและประเมินเทคโนโลยีทางการแพทย์ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข
  9. สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน:
    สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย; 2560.

 

 

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

ยอมรับทั้งหมด
Manage Consent Preferences
  • คุกกี้ที่จำเป็น
    Always Active

    ประเภทของคุกกี้มีความจำเป็นสำหรับการทำงานของเว็บไซต์ เพื่อให้คุณสามารถใช้ได้อย่างเป็นปกติ และเข้าชมเว็บไซต์ คุณไม่สามารถปิดการทำงานของคุกกี้นี้ในระบบเว็บไซต์ของเราได้

  • คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์

    คุกกี้ประเภทนี้จะทำการเก็บข้อมูลการใช้งานเว็บไซต์ของคุณ เพื่อเป็นประโยชน์ในการวัดผล ปรับปรุง และพัฒนาประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ ถ้าหากท่านไม่ยินยอมให้เราใช้คุกกี้นี้ เราจะไม่สามารถวัดผล ปรับปรุงและพัฒนาเว็บไซต์ได้

  • คุกกี้เพื่อปรับเนื้อหาให้เข้ากับกลุ่มเป้าหมาย

    คุกกี้ประเภทนี้จะเก็บข้อมูลต่าง ๆ รวมทั้งข้อมูลส่วนบุคคลเกี่ยวกับตัวคุณ เพื่อเราสามารถนำมาวิเคราะห์ และนำเสนอเนื้อหา ให้ตรงกับความเหมาะสมกับความสนใจของคุณ ถ้าหากคุณไม่ยินยอมเราจะไม่สามารถนำเสนอเนื้อหาและโฆษณาได้ไม่ตรงกับความสนใจของคุณ

บันทึก