CIMjournal

ภูมิแพ้และฝุ่นพิษ


พญ. อัญชลี เสนะวงษ์พญ. อัญชลี เสนะวงษ์
BNH Asthma & Allergy centre, BNH hospital

มลภาวะคืออะไร ฝุ่นพิษ PM 2.5 ต่าง ฝุ่นทั่วไปอย่างไร

อากาศบริสุทธิ์จะมีส่วนประกอบ ก๊าซไนโตรเจน 78% ออกซิเจน 21% และก๊าซอื่น ๆ ได้แก่ อีกไม่ถึง 1% มลภาวะคือ แก๊สไม่พึงประสงค์ที่เพิ่มขึ้นมาเหนือจากอากาศบริสุทธิ์เหล่านี้ ส่วนประกอบแบ่งหลัก ๆ เป็น สาเหตุจากนอกบ้าน มักมาจากการคมนาคมและเกษตรกรรมอุตสาหกรรม ประกอบด้วยอนุภาคเล็ก ๆ ที่เราเรียกว่า Particulate matter เป็นที่มาของชื่อ PM 2.5, นอกจากนั้นยังมีอนุภาคดีเซล ไฮโดรคาร์บอน ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ไนตริกออกไซด์ และโอโซน สำหรับมลภาวะที่เกิดจากภายในบ้าน มักมาจากการทำครัว หรือควันธูป ควันบุหรี่

PM ย่อมาจาก Particulate Matter แปลว่า อนุภาคเล็กที่กระจายอยู่ในอากาศ ทำให้เรามองเห็นเป็นลักษณะหมอกขุ่น หากเปรียบเทียบขนาดกับเส้นผมมนุษย์ซึ่งมีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 100 ไมโครเมตร ฝุ่น PM 10 คือ ฝุ่นขนาด 10 ไมโครเมตร และ PM 2.5 คือ ฝุ่นขนาด 2.5 ไมโครเมตร นั่นคือเล็กกว่าเส้นผม 40 เท่า ขนาดยิ่งเล็กยิ่งสามารถลงหลอดลมส่วนปลายได้ โดย PM 10 สามารถลงไปที่หลอดลมส่วนต้น PM 2.5 สามารถลงไปที่หลอดลมส่วนปลาย และ PM 1 สามารถไปที่ถุงลมปอดได้เลย

อนุภาคเหล่านี้ประกอบด้วย สารประกอบอนินทรีย์ละลายน้ำ เช่น ซัลเฟต ไนเตรต และแอมโมเนียม เคมี และโลหะหนัก หรือสารละอองฝอยจากแหล่งกำเนิดก๊าซต่าง ๆ เป็นต้น


ระดับที่ปลอดภัยคือเท่าใด

เกณฑ์เป้าหมายของระดับค่า PM 2.5 ของประเทศไทย เดิมใช้เกณฑ์ 50 ug/m3 ใน 24 ชั่วโมง ปัจจุบันได้มีการตระหนักถึงอันตรายของฝุ่นพิษมากขึ้นจึงได้ปรับลงเป็น 37.5 ug/m3 ใน 24 ชั่วโมง และปรับเกณฑ์ค่าเฉลี่ยระดับ PM 2.5 ต่อปี จาก 25g/m3 ลงเป็น 15g/m3 ซึ่งองค์การอนามัยโลกก็ได้มีการปรับแนวทางของระดับเช่นกัน โดยแนะนำไม่เกิน 5 g/m3 ใน 24 ชั่วโมงและค่าเฉลี่ยต่อปีไม่เกิน 15 g/m3 ติดต่อกัน 3 – 4 วันต่อปี

สำหรับดัชนีอากาศหรือ air quality index นั้น ระดับที่ต้องการคือน้อยกว่า 50 หากมีค่ามากกว่า 100 คนที่มีความเสี่ยงมากกว่า เช่น คนที่มีโรคปอดโรคหัวใจหรือคนท้อง สมควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมนอกบ้าน หากมากกว่า 150 บุคคลโดยทั่วไปควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสฝุ่นมลพิษในกิจกรรมนอกบ้าน AQI 100; PM 2.5 ประมาณ 35.5, AQI 150; PM 2.5 ประมาณ 50, AQI 200; PM 2.5 สูงถึง 150

รูปที่ 1 ตารางแสดงเกณฑ์ของดัชนีคุณภาพอากาศของประเทศไทย ที่มา; กองจัดการคุณภาพอากาศและเสียง กรมควบคุมมลพิษ


ฝุ่นมลภาวะทำให้เกิดผลเสียอะไรต่อร่างกาย

มีทั้งผลระยะสั้น เช่น แสบตาแสบจมูก ทำให้ภูมิแพ้หอบหืดกำเริบ หรือผลระยะยาว เช่น ในกลุ่มประชากรเด็กพบว่ามีผลต่อการสร้างถุงลมในปอด การสัมผัสต่อมลภาวะตั้งแต่เด็ก ๆ พบว่า ทำให้การเจริญเติบโตของปอดลดลงได้ถึง 5 เท่า พบความจุปอดลดลง 60 ซีซี ซึ่งปริมาตรในการหายใจปกติของมนุษย์แต่ละครั้ง อยู่ประมาณ 500 ซีซี ในกลุ่มคนท้อง ขึ้นอยู่กับระดับและช่วงเวลาของการสัมผัส หากสัมผัสมลภาวะช่วงไตรมาสที่ 1 – 2 จะส่งผลต่อการเติบโตและพัฒนาการของเด็กในครรภ์ น้ำหนักแรกคลอดที่น้อยกว่าเกณฑ์ การคลอดก่อนกำหนด พบว่ามีผลการพัฒนาของสมองส่วนนอกในหนู หลายการศึกษาในมนุษย์พบความสัมพันธ์ ของระดับ PM 2.5 ต่อ IQ หรือความทรงจำของเด็ก ทฤษฎีเชื่อว่าฝุ่นไปรบกวนกระบวนการสร้างปลอกหุ้มเส้นประสาทและการสื่อสารระหว่างเส้นประสาท

นอกจากนั้นยังพบว่ามีผลต่ออายุขัย ประเทศจีนพบว่าคนที่อยู่ด้านเหนือและใต้ต่อแม่น้ำฮวย ซึ่งมีการทำอุตสาหกรรมที่แตกต่างกันและมีค่ามลพิษต่างกันถึง 41.7 μg/m3 ผู้อาศัยได้ด้านที่มลภาวะมากมีอายุขัย 3.1 ปีน้อยกว่าด้านที่ฝุ่นน้อย ในประเทศอังกฤษได้มีรายงานการเสียชีวิตของเด็กหญิง 9 ขวบ ซึ่งเป็นโรคหอบหืดเดิม พักอาศัยอยู่ห่างจากถนนวงแหวนหลักเพียง 30 เมตร สัมผัสฝุ่นมากมีอาการกำเริบมากกว่า 30 ครั้งในช่วง 1 ปีจนสุดท้ายเสียชีวิต ฝุ่น PM นี้ มีผลต่อร่างกายหลัก ๆ คือ ทำให้เกิดการอักเสบ ซึ่งหากเส้นเลือดอักเสบทำงานผิดปกติ จะเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดหัวใจ stroke หรือสัมพันธ์กับโรคจากมะเร็งโดยเฉพาะมะเร็งปอด ทางเดินอาหารและตับ เป็นต้น


การป้องกันและดูแลตัวเองเบื้องต้น

ถึงแม้อยู่บ้านปิดประตูหน้าต่างเปิดแอร์ พบว่าก็ยังไม่เพียงพอ เพราะฝุ่นเหล่านี้จะแทรกซึมเข้ามาในบ้านได้ด้วยขนาดที่เล็กมาก และเครื่องปรับอากาศส่วนใหญ่ไม่ได้ออกแบบมากรองฝุ่น pm 2.5 ได้ ปัจจัยอื่น ๆ เช่น ระบบการระบายอากาศ การประกอบอาหารหรือสูบบุหรี่ในบ้าน ทิศทางลม อุณหภูมิในอาคารที่แตกต่างกัน ยังสัมพันธ์กับระดับฝุ่นได้อีกด้วย ดังนั้น คำแนะนำในปัจจุบันคือหลีกเลี่ยงพื้นที่ที่มีระดับฝุ่นเยอะและมีการใช้เครื่องกรองอากาศที่มีประสิทธิภาพสูง

เครื่องกรองอากาศ 5 ระบบหลัก ๆ ตามการทำงาน ได้แก่ แผ่นกรองอากาศ ระบบกรองอากาศที่ทำงานโดยใช้หลักไฟฟ้าสถิต ระบบทำงานโดยการใช้สารเคมี ระบบที่ใช้การปล่อยกระแสไฟฟ้าในการสร้างโอโซน และระบบที่นำรังสีอัลตราไวโอเลตมาใช้ในการกำจัดเชื้อโรค คำแนะนำในปัจจุบันให้ใช้เครื่องกรองอากาศแบบแผ่นกรองอากาศที่มีใหญ่กรองอากาศประสิทธิภาพสูงหรือที่เรียกว่า HEPA filter (High Efficiency Particulate Absorbing filter) และมีค่าอัตราการสร้างอากาศบริสุทธิ์ หรือ Clean Air Delivery Rate ที่เหมาะสมกับขนาดพื้นที่ห้องด้วย CADR : 170 ลบ.ม/ชม. แปลได้ว่า ภายในหนึ่งชั่วโมง เครื่องสามารถฟอกอากาศบริสุทธิ์ได้สูงถึง 170 ลบ.ม. ยิ่งตัวเลขสูงเท่าไหร่ ความสามารถของเครื่องในการฟอกอากาศก็จะยิ่งดี, Air Flow หรือ Air Volume ซึ่งเป็นค่าที่บ่งชี้ความเร็วของการกรองอากาศและปล่อยอากาศบริสุทธิ์ภายในห้อง โดยแต่ละรุ่นจะมีความต่างกันออกไป ซึ่งหากมีตัวเลขที่สูง ภายในห้องจะได้รับอากาศบริสุทธิ์เร็วมากขึ้น ฟังก์ชั่นเสริมที่เหมาะสมหลาย ๆ แบรนด์ต่างใช้เทคโนโลยีใหม่ ๆ เช่น ฟังก์ชั่นการดักจับฝุ่นละอองด้วยไอออน ที่สามารถช่วยฆ่าเชื้อโรคและดับกลิ่นที่ไม่พึงประสงค์ต่าง ๆ พร้อมกับการทำงานของเครื่องที่เงียบ ไม่เกิดเสียงรบกวน เป็นต้น

หากต้องมีการออกนอกบ้านควรสวมใส่หน้ากากที่สามารถป้องกันฝุ่นที่มีขนาดเล็กจิ๋วได้โดยคำแนะนำคือ การใส่หน้ากากชนิด N95 N คือ Not resistant to oil คือไม่สามารถกรองอนุภาคที่เป็นน้ำมันได้, 95 คือ กรองอนุภาคที่มากกว่า 0.3 microns ได้ 95% นั่นเอง ควรใส่แน่นดีไม่มีการรั่วเวลาหายใจเข้าออก หน้ากากชนิดมีลิ้นหรือ valve ไม่แนะนำในช่วง covid เพราะเป็นการระบายลมหายใจออกของผู้สวมใส่ทำให้เพิ่มการแพร่เชื้อได้

หากมีโรคภูมิแพ้ หอบหืด และโรคปอด ถุงลมโป่งพองอยู่เดิม ควรพกยาฉุกเฉินประจำตัวและใช้ยาควบคุมอาการสม่ำเสมอไม่ให้กำเริบในช่วงฝุ่นเยอะ

คำแนะนำอื่น ๆ ที่มีรายงาน เช่น การรับประทานอาหารที่มีสารต้านอนุมูนอิสระให้เพียงพอ หรือการปลูกต้นไม้เพื่อดูดซับมลภาวะ อย่างไรก็ตามในปัจจุบันยังต้องอาศัยข้อมูลเพิ่มเติมเพื่อยืนยันผลการศึกษาเหล่านี้

 

 

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

ยอมรับทั้งหมด
Manage Consent Preferences
  • คุกกี้ที่จำเป็น
    Always Active

    ประเภทของคุกกี้มีความจำเป็นสำหรับการทำงานของเว็บไซต์ เพื่อให้คุณสามารถใช้ได้อย่างเป็นปกติ และเข้าชมเว็บไซต์ คุณไม่สามารถปิดการทำงานของคุกกี้นี้ในระบบเว็บไซต์ของเราได้

  • คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์

    คุกกี้ประเภทนี้จะทำการเก็บข้อมูลการใช้งานเว็บไซต์ของคุณ เพื่อเป็นประโยชน์ในการวัดผล ปรับปรุง และพัฒนาประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ ถ้าหากท่านไม่ยินยอมให้เราใช้คุกกี้นี้ เราจะไม่สามารถวัดผล ปรับปรุงและพัฒนาเว็บไซต์ได้

  • คุกกี้เพื่อปรับเนื้อหาให้เข้ากับกลุ่มเป้าหมาย

    คุกกี้ประเภทนี้จะเก็บข้อมูลต่าง ๆ รวมทั้งข้อมูลส่วนบุคคลเกี่ยวกับตัวคุณ เพื่อเราสามารถนำมาวิเคราะห์ และนำเสนอเนื้อหา ให้ตรงกับความเหมาะสมกับความสนใจของคุณ ถ้าหากคุณไม่ยินยอมเราจะไม่สามารถนำเสนอเนื้อหาและโฆษณาได้ไม่ตรงกับความสนใจของคุณ

บันทึก