พญ. อัญชลี เสนะวงษ์
ภูมิแพ้และภูมิคุ้มกันวิทยา กุมารเวชศาสตร์
สถาบันภูมิแพ้ BNH Asthma and Allergy center
1. ความชื้นสูง สภาพแวดล้อมเหมาะกับไรฝุ่น
ไรฝุ่น (house dust mite) เป็นหนึ่งในสารก่อภูมิแพ้ภายในอาคารที่พบบ่อยในประเทศร้อนชื้นรวมถึงประเทศไทย ไรฝุ่นพบมากบริเวณที่นอน หมอน โซฟา พรม ตุ๊กตาผ้า และเฟอร์นิเจอร์บุผ้า ไรฝุ่นอาศัยความชื้นจากสิ่งแวดล้อมเพื่อความอยู่รอด ดังนั้นความชื้นภายในอาคารจึงเป็นปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อจำนวนไรฝุ่น ผู้ที่มี IgE sensitization ต่อไรฝุ่นและเป็นโรคภูมิแพ้จมูกหรือ allergic asthma จึงควรให้ความสำคัญกับการกำจัดไรฝุ่นในช่วงนี้
2. เชื้อรา
ผลกระทบของน้ำท่วมต่อโรคภูมิแพ้อาจไม่ได้สิ้นสุดทันทีเมื่อน้ำลด เพราะน้ำสามารถซึมอยู่ใน ผนัง ฝ้า พื้น พรม ที่นอน และเฟอร์นิเจอร์ ทำให้อาคารมีความชื้นต่อเนื่องและเอื้อต่อการเจริญของเชื้อรา หลักฐานจากการแพทย์พบความสัมพันธ์ระหว่าง residential dampness/mold กับโรคหอบหืด อาการทางเดินหายใจส่วนบน ไอ หายใจมีเสียงหวีด และอาการหอบหืดในผู้ที่ไวต่อสิ่งกระตุ้น
3. น้ำท่วมยังมากับ “สารระคายเคือง”
น้ำท่วมสามารถพาโคลน ฝุ่น สิ่งปฏิกูล จุลชีพ และสารระคายเคืองต่าง ๆ เข้ามาในบ้าน หลังน้ำลด การรื้อหรือทำความสะอาดวัสดุที่เปียกชื้นอาจทำให้ฝุ่นและอนุภาคต่าง ๆ ฟุ้งกระจายในอากาศ สามารถระคายเคืองเยื่อบุจมูกและหลอดลมได้ ผลกระทบไม่ได้จำกัดเฉพาะระบบทางเดินหายใจ การที่ผิวหนังสัมผัสน้ำหรือความชื้นเป็นเวลานาน หรือ wet work ระหว่างการทำความสะอาดหลังน้ำท่วม สามารถรบกวน skin barrier และเพิ่มความเสี่ยงต่อ irritant contact dermatitis ได้
4. พายุฝนฟ้าคะนองกับ “Broken Pollen” และ Thunderstorm Asthma
ฝนไม่ได้ทำให้สารก่อภูมิแพ้ในอากาศลดลงเสมอไป มีรายงานการเกิด Thunderstorm Asthma ในหลายประเทศทั่วโลก โดยเฉพาะเหตุการณ์ขนาดใหญ่ที่เมืองเมลเบิร์น ประเทศออสเตรเลีย ในสภาวะเฉพาะของพายุฝนฟ้าคะนอง (thunderstorm) โดยเฉพาะในช่วงที่มีปริมาณ pollen สูง ละอองเกสรบางชนิดสามารถดูดน้ำและแตกออก (rupture) จาก osmotic processes ทำให้เกิดอนุภาคที่มีสารก่อภูมิแพ้ขนาดเล็ก อนุภาคเหล่านี้สามารถเข้าสู่ lower airway ได้ง่ายกว่าละอองเกสรที่ยังสมบูรณ์ จึงอาจกระตุ้นให้เกิดอาการหอบหืดอย่างเฉียบพลัน
5. ความกดอากาศ (Barometric Pressure) กับโรคหอบหืด
ก่อนและระหว่างฝนตกหรือพายุ มักเกิดการเปลี่ยนแปลงพร้อมกันหลายอย่าง ได้แก่ barometric pressure, temperature, humidity, wind และ aeroallergen concentration การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศโดยรวมเหล่านี้ อาจสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของสารก่อภูมิแพ้ มลพิษ อุณหภูมิ และ airway response ซึ่งร่วมกันส่งผลต่อผู้ป่วยหลอดลมไว
6. โรคการติดเชื้อทางเดินหายใจ
น้ำท่วมเอื้อต่อการติดเชื้อทางเดินหายใจ อุทกภัยยังอาจทำให้ ผู้คนอาจต้องอาศัยอยู่รวมกันในพื้นที่จำกัดหรือศูนย์พักพิง การระบายอากาศอาจไม่เหมาะสม รวมถึงการเข้าถึงการรักษาและยาประจำอาจถูกรบกวน เชื้อไวรัสซึ่งเป็นหนึ่งในตัวกระตุ้นสำคัญที่สุดของ acute asthma exacerbation ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ โดยเฉพาะ rhinovirus ขณะที่ influenza, respiratory syncytial virus (RSV) และ respiratory viruses อื่น ๆ ก็สามารถกระตุ้นอาการได้เช่นกัน
Take-home message
ฝนและน้ำท่วมเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมรอบตัวเรา ความชื้นที่เพิ่มขึ้นเอื้อต่อไรฝุ่นและเชื้อรา น้ำท่วมทำให้อาคารชื้นและเพิ่มการสัมผัสสารระคายเคือง ขณะที่พายุฝนฟ้าคะนองบางสภาวะสามารถทำให้ pollen แตกเป็นอนุภาคสารก่อภูมิแพ้ขนาดเล็กที่เข้าสู่หลอดลมได้ ปัจจัยเหล่านี้จึงเชื่อมโยงฝน น้ำท่วม โรคภูมิแพ้ และโรคหอบหืดเข้าด้วยกัน สำหรับผู้ป่วยหอบหืด โดยเฉพาะผู้ที่แพ้ ไรฝุ่น เชื้อรา หรือ pollen การควบคุมโรคให้ดีและมี Asthma Action Plan จึงมีความสำคัญทั้งในช่วงฝนตกและช่วงหลังน้ำลด
- Burbank AJ, et al. Climate Change and the Future of Allergies and Asthma. Curr Allergy Asthma Rep. 2025.
- Gu W, et al. Association of humidity and precipitation with asthma: a systematic review and meta-analysis. Front Allergy. 2024;5:1483430.
- Luedders J, Poole JA, Rorie AC. Extreme Weather Events and Asthma. Immunol Allergy Clin North Am. 2024 Feb;44(1):35-44.
- Thien F, et al. Thunderstorm Asthma: Current Perspectives and Emerging Trends. J Allergy Clin Immunol Pract. 2025.
- Le Souëf PN, Adachi Y, Anastasiou E, et al. Global change, climate change, and asthma in children: Direct and indirect effects – A WAO Pediatric Asthma Committee Report. World Allergy Organ J. 2024 Nov 8;17(11):100988.
- Urbani F, Cometa M, Martelli C. et al. Update on virus-induced asthma exacerbations. Expert Rev Clin Immunol. 2023 Jul-Dec;19(10):1259-1272.
