โรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบ (Atopic dermatitis) และภูมิแพ้ (Allergy)

การเป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบสัมพันธ์กับการเพิ่มของระดับ IgE ในเลือดของผู้ป่วย การอักเสบของผิวหนังจะเพิ่มการหลั่งสาร interleukin (IL) 4, IL-13 และ thymus stomal lymphopoietin (TSLP) อันนำมาซึ่ง Th2 inflammation, Ig class switching และ การเพิ่มของระดับ IgE ในเลือดให้สูงขึ้นไปอีก

โรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบเป็นปัจจัยเสี่ยงหนึ่งของการเกิดการแพ้อาหาร มีการศึกษาพบว่า ความผิดปกติของ skin barrier ทำให้เกิดการแพ้อาหารได้มากขึ้น และหากมีความผิดปกติของ skin barrier ตั้งแต่แรกเกิดยังเป็นปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดการแพ้อาหารได้ที่อายุ 2 ปี อีกด้วย

หลายการศึกษาพบว่ามีการเพิ่มขึ้นของ sensitization ของทั้งสารก่อภูมิแพ้ในอาหารและสารก่อภูมิแพ้ในอากาศในผู้ที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบ โดยประมาณ ร้อยละ 50 ของเด็กและ ร้อยละ 35ของผู้ใหญ่ที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบมีปฏิกิริยา sensitization ต่อสารก่อภูมิแพ้ที่พบบ่อย ผู้ที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบมักจะมี total IgE ที่สูงกว่าปกติซึ่งอาจจะทำให้เกิดการจับของ IgE แบบไม่จำเพาะเจาะจง ในการวัดค่า allergen-specific IgE assays ทำให้เกิดผลบวกที่เป็นลวงได้

การเกิดปฏิกิริยา allergen sensitization อาจจะไม่ได้อธิบายอาการภูมิแพ้เสมอไป การจะบอกได้ว่าผู้ป่วยเป็นโรคภูมิแพ้ต้องประกอบด้วยการทดสอบภูมิแพ้ ด้วยการเจาะเลือดหาค่า specific IgE หรือ การทดสอบ skin test ร่วมกับต้องมีอาการเกิดขึ้น หลังจากที่สัมผัสกับสารก่อภูมิแพ้นั้นจริง ๆ

**หากสงสัยว่าเด็กแพ้อาหาร ควรจะต้องมีการพิจารณายืนยันการวินิจฉัยให้ชัดเจน ไม่ควรงดอาหารโดยไม่จำเป็น ทารกและเด็กเล็กที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบ เมื่อทำการทดสอบภูมิแพ้ มักจะมีปฏิกิริยาต่อสารก่อภูมิแพ้ที่เป็นอาหารโดยเฉพาะนมวัว ไข่ แป้งสาลี ส่วนเด็กโตที่อายุมากกว่า 5 ปี และผู้ใหญ่ มักจะมีปฏิกิริยาต่อสารก่อภูมิแพ้ในอากาศ เช่น ไรฝุ่น

การแพ้อาหาร กับ โรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบ

ผู้ที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบโดยมีสาเหตุเกี่ยวข้องกับการแพ้อาหาร หากรับประกินอาหารเข้าไปจะทำให้เกิดอาการผื่นกำเริบ แดงและคัน โดยอาการผื่นอาจจะเกิดขึ้นภายในเวลาไม่กี่นาที หรือ 2-3 ชั่วโมงถ้าลักษณะของปฏิกิริยาเป็นแบบ IgE mediated แต่หากปฏิกิริยาเป็นแบบนั้น non-IgE mediated จะใช้เวลาหลายชั่วโมงถึงเป็นวัน ในการเกิดปฏิกิริยาหลังจากกินอาหารนั้นและ ผู้ป่วยอาจจะมีผื่นเรื้อรังถ้ากินอาหารติดต่อกันเป็นเวลานานโดยไม่ทราบว่าแพ้อาหาร การแพ้อาหารในทารกมีแนวโน้มที่จะเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบกำเริบถ้าอาการเกิดขึ้นโดยเกี่ยวข้องกับการกินอาหารนั้น และอาจจะมีอาการอื่นที่สงสัยแพ้อาหารร่วมด้วย เช่น อาเจียน หรือ ท้องเสียเรื้อรังรวมถึงน้ำหนักขึ้นช้า การเจริญเติบโตช้า กว่าปกติได้ โดยการพิสูจน์ว่าแพ้อาหารสามารถทำได้ด้วยการทำการทดสอบ skin prick test หรือการเจาะเลือดหาค่า specific IgE นอกจากนี้การตรวจเลือดพบว่ามี Eosinophilia ก็เป็นหนึ่งในการพยากรณ์การเกิดการแพ้อาหารใน ผู้ที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบอีก ด้วย

ผู้ที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบจะมีอัตราการเกิดปฏิกิริยา sensitization ต่ออาหาร ได้ตั้งแต่ ร้อยละ 30-80 แต่การที่สามารถยืนยันการวินิจฉัยว่าแพ้อาหารจริงเมื่อมาทำการทดสอบด้วย food challenge test จะมีอัตราการเกิดปฏิกิริยาให้ผลเป็นบวกน้อยกว่านั้น

การเกิดผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบที่เกี่ยวข้องกับอาหารมีความสัมพันธ์กับความรุนแรงของโรค การแพ้อาหารมีโอกาสในการทำให้เกิดผื่นกำเริบ ทั้งปฏิกิริยาชนิด IgE และ non-IgE ในผู้ที่เป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบมีอาการรุนแรงมากได้ สูงถึง ร้อยละ 33, ผู้ที่มีอาการรุนแรงปานกลาง ร้อยละ 10 – 20 และในผู้ที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบชนิดรุนแรงน้อยร้อยละ 6

ไม่ควรจะหลีกเลี่ยงอาหารใด โดยไม่มีการพิสูจน์อย่างชัดเจนว่าแพ้อาหารจริง ไม่ควรจะทำการงดอาหาร จากประวัติสงสัยหรือการทำทดสอบภูมิแพ้เท่านั้น โดยผลการทดสอบควรจะเข้ากันได้กับประวัติอาการและการสัมผัสอาหารนั้น หากประวัติไม่ชัดเจนอาจจะต้องทำการทดสอบ oral food challenge test ต่อไป

เด็กที่หลีกเลี่ยงอาหารที่สงสัยว่าแพ้และเป็นต้นเหตุของผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบ ควรจะมีการประเมินโดยแพทย์เป็นระยะ ๆ ว่าอาการแพ้อาหารนั้นได้หายไปหรือยังในระยะเวลาที่เหมาะสม เพราะการงดอาหารโดยไม่มีข้อบ่งชี้จะเป็นความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะการขาดอาหารและการเจริญเติบโตรวมถึงคุณภาพชีวิตและสังคมของเด็ก นอกจากนี้มีการศึกษาพบว่าอาจจะเพิ่มความเสี่ยงของเกิดปฏิกิริยาการแพ้รุนแรงต่ออาหารที่งดโดยไม่จำเป็น ในเวลาต่อมา ที่เด็กกลับมากินอีกด้วย

สารก่อภูมิแพ้ในอากาศกับโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบ

มีการศึกษาที่พบว่าสารก่อภูมิแพ้ในอากาศที่มีผลต่อการเกิดโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบ แม้ว่าจะมีผลน้อยกว่าสารก่อภูมิแพ้ที่เป็นอาหาร สารก่อภูมิแพ้ในอากาศที่มีการศึกษาพบว่าเกี่ยวข้องกับอาการผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบ ได้แก่ ไรฝุ่น แมว ละอองเกสรหญ้า

ทารกและเด็กเล็กที่เป็นโรคผื่นภูมิแพ้ ผิวหนังอักเสบ มักจะมี sensitization ต่อสารก่อภูมิแพ้ที่เป็นอาหาร ในขณะที่เด็กโตอายุมากกว่า 5 ปีและผู้ใหญ่ มักจะมี sensitization ต่อสารก่อภูมิแพ้ในอากาศ **ทั้งนี้การมีปฏิกิริยา sensitization ต่อสารก่อภูมิแพ้เมื่อทำการทดสอบ อาจจะไม่ได้เกี่ยวข้องกับการเกิดอาการของผื่นภูมิแพ้ผิวหนังเสมอไป

ดังนั้น ในการแปลผล การทดสอบภูมิแพ้ไม่ว่าจะเป็น skin test หรือการเจาะเลือดหา specific IgE ต่อสารก่อภูมิแพ้ ควรพิจารณาร่วมกับประวัติอาการและการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้นั้นด้วยว่าเกี่ยวข้องกันหรือไม่ หากไม่แน่ใจ ควรจะทำการทดสอบด้วย food challenge หรือ elimination/challenge test ต่อไป ไม่ควรให้ผู้ป่วยงดอาหารโดยไม่จำเป็น

1. Schneider L, Hanifin J, Boguniewicz M, et al. Study of the Atopic March: Development of Atopic Comorbidities. Pediatr Dermatol 2016; 33:388.
2. Schäfer T. The impact of allergy on atopic eczema from data from epidemiological studies. Curr Opin Allergy Clin Immunol 2008; 8:418.
3. Eller E, Kjaer HF, Høst A, et al. Food allergy and food sensitization in early childhood: results from the DARC cohort. Allergy 2009; 64:1023.
4. Hon KL, Leung TF, Ching G, et al. Patterns of food and aeroallergen sensitization in childhood eczema. Acta Paediatr 2008; 97:1734.
5. Werfel T, Breuer K. Role of food allergy in atopic dermatitis. Curr Opin Allergy Clin Immunol 2004; 4:379. 6. Li JC, Arkin LM, Makhija MM, Singh AM. Prevalence of food allergy diagnosis in pediatric patients with atopic dermatitis referred to allergy and/or dermatology subspecialty clinics. J Allergy Clin Immunol Pract 2022; 10:2469.
6. Spergel JM, Beausoleil JL, Fiedler JM, et al. Correlation of initial food reactions to observed
   reactions on challenges. Ann Allergy Asthma Immunol 2004; 92:217.