Talking teens : Winning strategies for ID prevention and immunization

ศ. นพ. ชิษณุ พันธุ์เจริญ
ประธานฝ่ายประชาสัมพันธ์และสื่อสารองค์กร
สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย

สรุปเนื้อหางานประชุมใหญ่ประจำปี 2569 ครั้งที่ 30 โดย สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย วันที่ 10 พฤษภาคม 2569

การสื่อสารกับวัยรุ่นจะประสบความสำเร็จอย่างมาก ถ้าผู้ทำหน้าที่สื่อสารมีความเข้าใจในธรรมชาติของวัยรุ่น มีความรู้ที่ดีในเรื่องที่ต้องการสื่อสาร และมีทักษะการสื่อสารที่เหมาะสม หัวข้อในการสื่อสารกับวัยรุ่นที่เกี่ยวข้องกับวิชาโรคติดเชื้อและวัคซีนที่อาจสร้างความลำบากใจให้กับกุมารแพทย์ ได้แก การป้องกันโรคติดเชื้อ (ID prevention) ในวัยรุ่นโดยเฉพาะโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และการฉีดวัคซีน (immunization) ในวัยรุ่น

ความรู้ (knowledge)

1. ID prevention โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (sexually transmitted diseases) ประกอบด้วยโรคสำคัญคือ โรคติดเชื้อเอชไอวี เอชพีวี ซิฟิลิส หนองใน การป้องกันประกอบด้วย  1) ถุงยางอนามัย (condom) ใช้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้ดีทุกโรค ยกเว้นการติดเชื้อเอชพีวี  2) PrEP/PEP ใช้ป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี  3) Doxy PEP ใช้ป้องกันการติดเชื้อซิฟิลิสและหนองใน และ  4) วัคซีนเอชพีวี (HPV vaccine) ใช้ป้องกันการติดเชื้อเอชพีวี
2. Immunization เนื้อหาในการสื่อสารเกี่ยวกับวัคซีนมีหลักการสำคัญ คือ  1) โรคติดเชื้อที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีน (vaccine preventable diseases) ประกอบด้วย ความชุกของโรค (How common ?) และความรุนแรงของโรค (How serious ?) และ  2) วัคซีน (vaccine) ประกอบด้วยประสิทธิภาพ (efficacy) ในการป้องกันโรคและลดความรุนแรงของโรค อาการข้างเคียงของวัคซีน (adverse events) และคำแนะนำในการใช้วัคซีน (recommendation)

วัคซีนที่สำคัญในวัยรุ่นประกอบด้วย  1) วัคซีนเสริมที่สามารถฉีดได้ตั้งแต่วัยเด็กแต่วัยรุ่นบางคนยังไม่เคยได้รับ ได้แก่ วัคซีนอีสุกอีใส วัคซีนตับอักเสบเอ และวัคซีนไข้เลือดออก และ  2) วัคซีนที่แนะนำสำหรับวัยรุ่น ได้แก่ วัคซีนทีแด๊ป และวัคซีนเอชพีวี

เจตคติ (attitude)

1. ID prevention ผู้ใหญ่ควรมีความเข้าใจเกี่ยวกับความแตกต่างในธรรมชาติของเพศหญิงและเพศชาย เพศหญิงมักมีความรู้สึกและอารมณ์แบบโรแมนติก (romantic) ในขณะที่เพศชายมักมีความรู้สึกและอารมณ์แบบอีโรติก (erotic) ทำให้วัยรุ่นหญิงมีโอกาสสูงที่จะเพลี่ยงพล้ำในเรื่องการมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้มีความเต็มใจซึ่งอาจขาดมาตรการที่เหมาะสมในการป้องกันการตั้งครรภ์และการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
2. Immunization วัยรุ่นมีกิจกรรมต่าง ๆ มากมายที่ต้องการลองทำหรือต้องการสำรวจยังไม่ค่อยใส่ใจในการดูแลสุขภาพ วัยรุ่นที่เรียนในชั้นมัธยมมักจะมาฉีดวัคซีน โดยการชักชวนหรือการบังคับจากพ่อแม่ ในขณะที่วัยรุ่นที่เรียนในชั้นมหาวิทยาลัยมักต้องดูแลสุขภาพของตนเองมากกว่าและยังขาดความใส่ใจในการดูแลสุขภาพในเชิงของการป้องกันโรค

ทักษะการสื่อสาร (communication skill)

1. ID prevention
   ตัวอย่างคำถามที่ทำให้วัยรุ่นคิด
   “ถ้าแฟนน้องขอมีอะไรด้วย น้องจะทำอย่างไร”
   “ถ้าแฟนไม่ยอมใช้ถุงยางอนามัย น้องจะทำอย่างไร”
   “น้องรู้จักวิธีการป้องกันการตั้งครรภ์และการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อย่างไรบ้าง”
2. Immunization
   ตัวอย่างข้อมูลที่จะให้กับวัยรุ่น
   
   1. วัคซีนเอชพีวี
      “มะเร็งปากมดลูกพบบ่อยในผู้หญิงไทย”
      “เชื้อเอชพีวีติดต่อได้ง่ายผ่านการมีเพศสัมพันธ์”
      “วัคซีนเอชพีวีช่วยป้องกันมะเร็งปากมดลูกและมะเร็งชนิดอื่น ๆ ที่เกิดจากเชื้อเอชพีวี และสามารถป้องกันโรคหูดหงอนไก่ได้อีกด้วย”
      
   2. วัคซีนไข้เลือดออก
      “ไข้เลือดออกในวัยรุ่นมักมีความรุนแรง อาจถึงขั้นทำให้เกิดภาวะช็อคหรือมีภาวะเลือดออกรุนแรงได้”
      “วัคซีนไข้เลือดออกช่วยป้องกันโรคได้ดี หรืออย่างน้อยก็ช่วยทำให้โรคมีความรุนแรงน้อยลง”
      
   3. วัคซีนอีสุกอีใส
      “น้อง ๆ ที่ไม่เคยเป็นอีสุกอีใสหรือไม่เคยได้รับวัคซีน ควรรับวัคซีนเพื่อป้องกันโรค เพราะโรคอีสุกอีใสในวัยรุ่นมีความรุนแรงได้”

หนังสือที่แนะนำให้อ่านเพิ่มเติม
1. New Faces of Pediatric Infectious Diseases
2. การสื่อสารทางการแพทย์แบบมืออาชีพ
3. Adolescent & adult immunization : How to communicate?