การศึกษาเก็บข้อมูลย้อนหลังในกลุ่มทหารผ่านศึกอายุน้อยกว่า 50 ปี ที่มีโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก หรือมีอุจจาระเป็นเลือด พบว่า อัตราการตรวจด้วยการส่องกล้องหลังการวินิจฉัยภายในสองปีประมาณ 22% สำหรับโรคโลหิตจาง และ 40% สำหรับถ่ายอุจจาระปนเลือด นับว่ายังน้อยและสามารถทำเพิ่มเพื่อวินิจฉัยมะเร็งระยะต้นได้เร็วขึ้น
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในคนอายุน้อย (early age-onset colorectal cancer: EAOCRC) เริ่มพบมากขึ้นทั้งจากตัวโรค และการตรวจที่เพิ่มขึ้น และหากมีอาการเตือน เช่น โลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก พบว่า โอกาสเกิด EAOCRC เพิ่มขึ้นเป็นสิบเท่า
ในแนวทางของสมาคมแพทย์โรคทางเดินอาหารอเมริกาปี 2020 แนะนำส่องกล้องหากไม่พบเหตุที่ชัดเจนของการถ่ายเป็นเลือดในคนอายุน้อยกว่า 50 ปี และส่องกล้องทั้งส่วนบนและส่วนล่างในผู้ชายที่พบโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก หรือหญิงก่อนวัยหมดประจำเดือนที่โลหิตจางและไม่พบเหตุอื่น แต่ยังไม่มีข้อมูลว่าในสถานการณ์จริง มีการส่องกล้องตรวจมากน้อยเพียงใด
การศึกษารวบรวมข้อมูลย้อนหลัง ในช่วงปี 1999 – 2019 โดยรวบรวมจากเครือข่ายข้อมูลของทหารผ่านศึก คัดเอาคนอายุ18 – 49 ปี ที่ได้รับการวินิจฉัยโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก หรือถ่ายอุจจาระเป็นเลือด หรือมีทั้งสอง รวบรวมข้อมูลว่าสัดส่วนของคนที่ได้รับการส่องกล้องเป็นเท่าไร ในระยะเวลาหลังวินิจฉัย 60 วัน และ 180 วัน และระยะเวลา 2 ปี
สำหรับกลุ่มโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก นับการส่องกล้องจะต้องเป็นการส่องกล้องทั้งคู่ ทั้งทางเดินอาหารส่วนบนและส่วนล่าง หากเป็นถ่ายอุจจาระปนเลือดจะส่องกล้องส่วนล่างเท่านั้น และคิดแยกกลุ่มอายุต่ำกว่า 30 ปี ช่วง 30 – 39 ปี และ 40 – 49 ปี
สำหรับกลุ่มโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กมีจำนวน 59,169 ราย กลุ่มใหญ่ คือ อายุ 40 – 49 ปี ค่ามัธยฐานเวลาจากวินิจฉัยถึงส่องกล้อง คือ 109 วัน ได้รับการส่องกล้องภายใน 60 วันเพียง 7% และได้รับการส่องกล้องภายในสองปีเพียง 22%
สำหรับกลุ่มถ่ายอุจจาระเป็นเลือดมีจำนวน 189,185 ราย กลุ่มใหญ่ คือ อายุ 40 – 49 ปี ค่ามัธยฐานเวลาจากวินิจฉัยถึงส่องกล้อง คือ 53 วัน ได้รับการส่องกล้องภายใน 60 วันเป็นจำนวน 22% และได้รับการส่องกล้องภายในสองปีจำนวน 40%
สำหรับกลุ่มโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก และอุจจาระเป็นเลือด มีจำนวน 2,287 ราย กลุ่มใหญ่ถึง 70% คือ อายุ 40 – 49 ปี ค่ามัธยฐานเวลาจากวินิจฉัยถึงส่องกล้อง คือ 41 วัน ได้รับการส่องกล้องภายใน 60 วันถึง 36% และได้รับการส่องกล้องภายในสองปีถึง 56%
แม้ว่าตัวเลขความเสี่ยงการเกิด EAOCRC จะสูงมากในผู้ที่มีอาการเตือน แต่จำนวนการส่องกล้องในคนที่มีอาการเตือนยังน้อยมาก โดยเฉพาะกลุ่มโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก ทำให้สูญเสียโอกาสการวินิจฉัยโรคมะเร็งลำไส้ในระยะต้น จึงควรปรับมาตรการเพื่อให้เข้าถึงการส่องกล้องมากกว่านี้
เรียบเรียงโดย นพ. ชาคริต หริมพานิช
ข้อมูลจาก doi: 10.1001/jamanetworkopen.2023.41516. PMID: 37930701; PMCID: PMC10628727.
