CIMjournal
banner neuro 2

ปวดศีรษะ (ตอนที่ 1)


รศ. นพ. สมศักดิ์ เทียมเก่า
สาขาประสาทวิทยา ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์
กลุ่มวิจัยโรคลมชักแบบบูรณาการ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

 

บทนำ

ภาวะปวดศีรษะ เป็นภาวะผิดปกติทางระบบประสาทที่พบบ่อยที่สุด หรืออาจกล่าวได้ว่าไม่มีใครที่ไม่เคยปวดศีรษะ ภาวะนี้มีทั้งการปวดศีรษะแบบรุนแรงเฉียบพลัน และแบบเรื้อรัง มีการเป็นซ้ำได้บ่อย เช่น ปวดศีรษะไมเกรน ปวดศีรษะจากความเครียด เป็นต้น กรณีภาวะปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลันนั้น ถือว่าเป็นภาวะฉุกเฉินหนึ่งทางอายุรศาสตร์ที่ผู้ป่วยมารับการรักษาที่ห้องฉุกเฉิน เนื่องจากมีอาการปวดศีรษะที่ทรมานมาก จนไม่สามารถทำกิจกรรมต่าง ๆ หรือนอนหลับได้ หรือบางรายอาจส่งผลให้พิการ หรือเสียชีวิตได้ ถ้าให้การรักษาที่ไม่ทันเวลาและเหมาะสม

ถึงแม้ว่าส่วนใหญ่แล้วสาเหตุของการปวดศีรษะเป็นชนิดไม่ร้ายแรง (functional หรือ primary headache หรือ non-organic headache) ได้แก่ ปวดศีรษะไมเกรน (migraine headache) ปวดศีรษะคลัสเตอร์ (cluster headache) ปวดศีรษะจากความเครียด (tension typed headache) และปวดศีรษะที่สัมพันธ์กับการมีเพศสัมพันธ์ (sexual related headache) แต่ก็มีปวดศีรษะที่มีสาเหตุร้ายแรง (organic headache หรือ secondary headache) เช่น subarachnoid hemorrhage (SAH), central nervous system (CNS) infection และเลือดออกในสมอง (intracerebral hemorrhage) เป็นต้น ดังนั้น สิ่งสำคัญในกรณีให้การรักษาผู้ป่วยปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลันที่ห้องฉุกเฉิน คือ การรักษาอาการปวดศีรษะให้ดีขึ้น และต้องพยายามคัดกรองแยกผู้ป่วยที่มีสาเหตุร้ายแรงออกจากผู้ป่วยปวดศีรษะชนิดไม่ร้ายแรงให้ได้

ส่วนผู้ป่วยปวดศีรษะเรื้อรัง เป็น ๆ หาย ๆ นั้น หลักการรักษาที่สำคัญ คือ การรักษาให้อาการปวดหายไปอย่างรวดเร็วในขณะที่มีอาการปวด และป้องกันการเป็นซ้ำ ดังนั้น บทความนี้มีวัตถุประสงค์

  1. หลักการวินิจฉัยภาวะปวดศีรษะชนิดต่าง ๆ และการแยกโรคที่อันตราย
  2. หลักการรักษา


หลักการวินิจฉัยภาวะปวดศีรษะชนิดต่าง ๆ และการแยกโรค1 – 3

ผู้ป่วยอาการปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน ที่มารับการรักษาที่ห้องฉุกเฉินมีหลากหลายสาเหตุ ทั้งสาเหตุที่ไม่ร้ายแรง ซึ่งเป็นภาวะที่พบบ่อย และสาเหตุร้ายแรง แสดงดังตารางที่ 1

ตารางที่ 1 แสดงสาเหตุของผู้ป่วยปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลันที่มารับการรักษาที่ห้องฉุกเฉิน

ปวดศีรษะ 1_1

การให้การคัดกรองแยกภาวะผิดปกติต่าง ๆ ข้างต้น และการรักษาที่ดีนั้นต้องเริ่มต้นจากการได้ประวัติที่สำคัญ เพื่อแยกสาเหตุต่าง ๆ ออกจากกัน จึงจะทำให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่ถูกต้อง ประวัติสำคัญที่ต้องทราบ คือ

  1. อาการปวดศีรษะครั้งนี้รุนแรงที่สุดในชีวิตหรือไม่
  2. ระดับความรุนแรงของการปวดศีรษะ โดย visual analog scale 1 ถึง 10
  3. อาการปวดศีรษะครั้งนี้เป็นอาการปวดศีรษะที่เป็นประจำหรือไม่
  4. มีอาการผิดปกติอื่น ๆ ก่อนที่จะมีอาการปวดศีรษะครั้งนี้หรือไม่
  5. นอกจากอาการปวดศีรษะ มีอาการผิดปกติอื่น ๆ ร่วมด้วยหรือไม่
  6. อาการปวดศีรษะครั้งนี้เริ่มเป็นเมื่อไหร่
  7. อาการปวดศีรษะครั้งนี้ค่อย ๆ เป็น หรือเป็นขึ้นมาอย่างรวดเร็วทันที
  8. ตำแหน่งที่ปวดศีรษะเป็นบริเวณไหน เริ่มบริเวณใด และมีการกระจายไปที่ใดบ้าง
  9. ลักษณะการปวดศีรษะเป็นแบบปวดตุ้บ (throbbing), แบบมีดแทง (stabbing), แบบตื้อ (dull)
  10. มีโรคประจำตัวหรือไม่ โรคอะไร เช่น โรคตับ ไต หัวใจ ติดเชื้อเอชไอวี
  11. ทานยาประจำอะไรบ้าง เช่น ยาขยายหลอดเลือดหัวใจ ยาละลายลิ่มเลือด (anticoagulant)
  12. ช่วงนี้มีอุบัติเหตุที่ศีรษะ และอาการผิดปกติอื่น ๆ เช่น ปวดฟัน ไปทำฟันมาหรือไม่
  13. อะไรเป็นตัวกระตุ้นที่ทำให้อาการเป็นรุนแรงมากขึ้น และทำอย่างไรอาการปวดจึงลดลง
    ประวัติและลักษณะทางคลินิกของโรคที่ผู้ป่วย มีอาการปวดศีรษะรุนแรงและมารักษาที่แผนกฉุกเฉินแสดงดังตารางที่ 2

ตารางที่ 2 ลักษณะทางคลินิกผู้ป่วยที่มารับการรักษาที่แผนกฉุกเฉิน

ปวดศีรษะ 1_2

โดยส่วนใหญ่แล้วผู้ป่วยจะตรวจร่างกายไม่พบความผิดปกติใด ๆ ดังนั้น การได้มาซึ่งประวัติที่ดีข้างต้นจะเป็นประโยชน์อย่างมาก ต่อการวินิจฉัยแยกโรคสาเหตุร้ายแรงและไม่ร้ายแรง ออกจากกันได้ ประวัติที่เป็นลักษณะสำคัญในการแยกโรค และแนวทางการสืบค้นที่เป็นสาเหตุร้ายแรง ดังตารางที่ 3

ตารางที่ 3 ประวัติที่สำคัญและโรคที่ร้ายแรง และแนวทางการสืบค้น

ปวดศีรษะ 1_3

.
นอกจากอาการปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน ที่มีสาเหตุจากโรคที่รุนแรงข้างต้นแล้ว โรคปวดศีรษะไมเกรน และโรคปวดศีรษะคลัสเตอร์ ก็เป็นอีก 2 สาเหตุของปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน ชนิดไม่มีรอยโรคในสมองที่พบบ่อยในแผนกฉุกเฉิน การวินิจฉัยที่ถูกต้องนั้นต้องใช้เกณฑ์การวินิจฉัยที่ถูกต้อง ดังจะนำเสนอในฉบับต่อไป

 

เอกสารอ้างอิง

  1. Edlow A J, Panagos D P, Godwin A S, et al. Clinical policy: critical issues in the evaluation and management of adult patients presenting to the emergency department with acute headache. Ann Emerg Med 2008;52:407 – 36.
  2. Grimaldi D, Cevoli S, Cortelli P. Headache in the emergency department. How to handle the problem?.Neurol Sci 2008;89:S103 – 6.
  3. Jonathan A,Peter D, Steven A, et al. Clinical policy : critical issue in the evaluation and management of adult patients presenting to the emergency department with acute headache. J Emerg Nurs 2009;35:e43 – e71.

 

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

ยอมรับทั้งหมด
Manage Consent Preferences
  • คุกกี้ที่จำเป็น
    Always Active

    ประเภทของคุกกี้มีความจำเป็นสำหรับการทำงานของเว็บไซต์ เพื่อให้คุณสามารถใช้ได้อย่างเป็นปกติ และเข้าชมเว็บไซต์ คุณไม่สามารถปิดการทำงานของคุกกี้นี้ในระบบเว็บไซต์ของเราได้

  • คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์

    คุกกี้ประเภทนี้จะทำการเก็บข้อมูลการใช้งานเว็บไซต์ของคุณ เพื่อเป็นประโยชน์ในการวัดผล ปรับปรุง และพัฒนาประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ ถ้าหากท่านไม่ยินยอมให้เราใช้คุกกี้นี้ เราจะไม่สามารถวัดผล ปรับปรุงและพัฒนาเว็บไซต์ได้

  • คุกกี้เพื่อปรับเนื้อหาให้เข้ากับกลุ่มเป้าหมาย

    คุกกี้ประเภทนี้จะเก็บข้อมูลต่าง ๆ รวมทั้งข้อมูลส่วนบุคคลเกี่ยวกับตัวคุณ เพื่อเราสามารถนำมาวิเคราะห์ และนำเสนอเนื้อหา ให้ตรงกับความเหมาะสมกับความสนใจของคุณ ถ้าหากคุณไม่ยินยอมเราจะไม่สามารถนำเสนอเนื้อหาและโฆษณาได้ไม่ตรงกับความสนใจของคุณ

บันทึก