“พูดคุย มุมมอง วิธีคิด ของผู้ที่ได้รับรางวัลอายุรแพทย์รุ่นใหม่โดดเด่น ปี 2565 และแพทย์จุฬา ต้นแบบรุ่นใหม่ ปี 2566”
รศ. นพ. ภัทรพงษ์ มกรเวส
ผู้อำนวยการศูนย์หัวใจสิริกิติ์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
รองคณบดีฝ่ายศูนย์หัวใจสิริกิติ์ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
และบริหารทรัพยากรบุคคล คณะแพทยศาสตร์
มหาวิทยาลัยขอนแก่น
แรงบันดาลใจในการเลือกเรียนแพทย์ โดยเฉพาะสาขาโรคหัวใจ
ผมเรียนจบมัธยมปลายที่โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา สมัยเรียนชอบวิชาทางคณิตศาสตร์และฟิสิกส์มาก เดิมทีสนใจเรียนด้านวิศวกรรมและได้มีโอกาสสอบชิงทุนรัฐบาลญี่ปุ่นด้วย ต่อมาได้ไปฝึกงานที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ทำให้เห็นว่าอาชีพแพทย์จะมีโอกาสได้เรียนรู้เกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ทั้งฟิสิกส์ เคมี ชีวะ รวมถึงการนำเทคโนโลยีและความก้าวหน้าใหม่ ๆ มาใช้ในการดูแลรักษาคนไข้ ประกอบกับตัวเองมีภูมิลำเนาเกิดที่จังหวัดเลย และเห็นว่าภาคตะวันออกเฉียงเหนือยังมีผู้ป่วยจำนวนมากและยังขาดแคลนบุคลากรทางการแพทย์ จึงตัดสินใจเลือกเรียนแพทย์ในที่สุด
สำหรับสาเหตุที่เลือกศึกษาต่อที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล เพราะช่วงมัธยมปลายได้มีโอกาสไปฝึกงาน และเกิดความประทับใจในระบบการเรียนแพทย์ ทั้งในด้านการเรียนการสอน การดูแลกันแบบพี่แบบน้อง และพอมีโอกาสได้ศึกษาต่อและใช้ชีวิตนักศึกษาแพทย์ที่ศิริราช ตลอด 6 ปี ก็ประทับใจและได้ต้นแบบมากมายจากคณาจารย์ทางด้านความรู้ การดำเนินชีวิตในฐานะแพทย์ และการดูแลผู้ป่วย หลังจากจบการศึกษาแพทยศาสตรบัณฑิต ได้มีโอกาสกลับไปใช้ทุน และเรียนต่อแพทย์ประจำบ้านสาขาวิชาอายุรศาสตร์ ที่คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น และได้มีโอกาสดูแลผู้ป่วยโรคหัวใจในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ทำให้เห็นว่ายังมีผู้ป่วยโรคหัวใจปริมาณมาก และยังต้องการการพัฒนารักษาโรคหัวใจ โดยใช้เทคโนโลยีต่าง ๆ ในปัจจุบันเพิ่มมากขึ้น
นอกจากนี้ โรคหัวใจเป็นวิชาที่สามารถอธิบายได้โดยการต่อยอดความรู้ทางด้านฟิสิกส์และทางด้านกายวิภาคศาสตร์ โดยเราสามารถนำหลักทางฟิสิกส์คลื่นไฟฟ้ามาอธิบายหรือวินิจฉัยโรคทางด้านหัวใจ เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ เส้นเลือดหัวใจตีบ หัวใจขาดเลือด และห้องหัวใจโต เป็นต้น ซึ่งเป็นแรงบันดาลใจในการเรียนต่อเฉพาะทางด้านโรคหัวใจและหลอดเลือด ที่คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งมีการรักษาหัวใจที่ครบวงจร มีอาจารย์ที่เชี่ยวชาญเชิงลึกในแต่ละสาขาย่อยของโรคหัวใจ ซึ่งทำให้ผมได้นำความรู้ไปต่อยอดได้ ในการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคหัวใจได้ในอนาคต
ประสบการณ์ในการเรียนและทำงานจากแต่ละสถาบัน
ส่วนตัวชอบและเห็นประโยชน์ของการมีประสบการณ์จากหลายสถาบัน ทั้งที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ทั้งที่คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น และที่คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งทำให้เราได้เพิ่มความหลากหลายในการเรียนรู้ ได้มีวิธีคิดที่หลากหลายมุมมอง และได้สร้างสัมพันธ์ สร้างคอนเนคชั่นใหม่ ๆ ได้รู้จักอาจารย์หลาย ๆ ท่าน เพื่อนจากหลาย ๆ สถาบัน เพราะการทำงานในอาชีพแพทย์ต้องอาศัยการทำงานร่วมกันเป็นทีม
เป้าหมายที่มีการตั้งไว้ ในการเป็นแพทย์หรือการใช้ชีวิต
สำหรับเป้าหมายในฐานะแพทย์ เริ่มจากการเป็นอาจารย์แพทย์ ซึ่งผมตั้งใจไว้แต่ต้นในการเป็นอาจารย์แพทย์ เพื่อสร้างนักศึกษาแพทย์ที่เก่งและดีในอนาคต เป้าหมายต่อมาเป็นการทำวิจัยเกี่ยวกับโรคต่าง ๆ โดยเฉพาะโรคเฉพาะถิ่นในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เพื่อให้มีองค์ความรู้ ความชำนาญเพียงพอในการดูแลคนไข้ เป้าหมายต่อมาอีกคือ การทำให้การรักษาโรคหัวใจในภาคตะวันออกเฉียงเหนือสามารถทำได้ครบวงจร ทัดเทียมกับกรุงเทพมหานคร และมีมาตรฐานสากลทัดเทียมกับระดับชาติและนานาชาติ ส่วนเป้าหมายสุดท้ายคือ การเป็นผู้บริหารคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น เพื่อนำพาองค์กรให้มีมาตรฐานการรักษาพยาบาล การเรียนการสอน และงานวิจัย ให้เป็นโรงเรียนแพทย์ระดับโลกที่มีคุณค่าต่อสังคมไทยและมวลมนุษยชาติ และขณะนี้ผมได้ดำรงตำแหน่งเป็น ผู้อำนวยการศูนย์หัวใจสิริกิติ์ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตั้งแต่ปี 2560 ซึ่งถือเป็นเกียรติประวัติในการทำงานในอาชีพแพทย์ในชีวิตผมเป็นอย่างมาก
ที่มาของรางวัลอายุรแพทย์รุ่นใหม่โดดเด่น ปี 2565 และแพทย์จุฬา ต้นแบบรุ่นใหม่ ปี 2566
ในปัจจุบันผมพยายามที่จะทำงานให้มีความสมดุล ทั้งเรื่องของการเป็นอาจารย์แพทย์ การทำวิจัยเกี่ยวกับโรคท้องถิ่นในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เช่น โรคไหลตาย ซึ่งทำให้เกิดองค์ความรู้ทั้งทางด้านพันธุกรรม ลักษณะทางคลินิกของโรค และการรักษา ซึ่งได้รับการตีพิมพ์และยอมรับทั้งในระดับชาติและนานาชาติ ส่วนงานด้านบริหาร ได้ทำให้ศูนย์โรคหัวใจสิริกิติ์ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นโรงพยาบาลแม่ข่าย และเป็นที่ปรึกษาสนับสนุนในการจัดตั้งศูนย์หัวใจใหม่ ๆ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยช่วยเหลือทั้งทางด้านการเรียนการสอนและทรัพยากรที่ต้องใช้ ซึ่งทั้งหมดที่กล่าวมาน่าจะได้รับรางวัลอันทรงเกียรติทั้งสองรางวัลนี้
ที่ผ่านมา เป้าหมายที่สำเร็จเกิดจากอะไร
ประการแรก ผมเป็นคนที่ตั้งเป้าหมาย และมีวินัย โดยผมฝึกฝนตัวเองมาตลอดในเรื่องของการมีวินัย ช่วงที่ยังเรียนอยู่ก็ตั้งใจเรียน ตั้งใจหาความรู้ ตั้งใจหางานวิจัย แล้วก็ตั้งใจฝึกตัวให้ดีและเก่ง ซึ่งผมอ่านหนังสือทุกวัน อ่านงานวิจัยทุกวัน และอัพเดทความรู้ตัวเองทุกวัน
ประการที่สอง ผมเป็นคนที่มองหาโอกาสใหม่ ๆ สร้างความสัมพันธ์ใหม่ ๆ เสมอ ตัวอย่างเช่น ผมพยายามที่จะหาโอกาสพูดคุยกับอาจารย์แพทย์ในสาขาต่าง ๆ เพื่อมองหาแรงบันดาลใจจากความสำเร็จของท่านอาจารย์เหล่านั้น และนำมาประยุกต์ใช้กับตัวเอง แต่ละท่านจะเป็นต้นแบบในเรื่องต่าง ๆ กัน
ประการที่สาม ผมเป็นคนล้มแล้วลุกเร็ว เมื่อผิดพลาดก็ยอมรับความผิดแล้วนำมาปรับปรุงตัวเอง ถึงจะเหนื่อยแค่ไหนผมก็อดทน
ประการสุดท้ายที่จะขาดไม่ได้และสำคัญเป็นอย่างยิ่งคือ ขอบคุณครอบครัวที่สนับสนุน เชื่อมั่นในตัวผมและคอยเป็นกำลังใจเสมอมา
“ผมอ่านหนังสือทุกวัน
อ่านงานวิจัยทุกวัน
และอัพเดทความรู้ตัวเองทุกวัน”
เวลาเป้าหมายไม่สำเร็จ อาจารย์มีวิธีแก้อย่างไร
เป้าหมายที่ไม่สำเร็จในช่วงแรกของงานวิจัยโรคไหลตาย ซึ่งช่วงแรกแม้ว่าเราพยายามทำและงานวิจัยก็ออกมาดีในระดับหนึ่ง แต่ก็ไม่สามารถก้าวไปสู่ระดับนานาชาติได้ พอเราเปลี่ยนวิธีคิด จากงานวิจัยระดับมหาวิทยาลัยให้เป็นงานวิจัยในระดับชาติและนานาชาติ โดยได้ ศ. นพ. กุลวี เนตรมณี และทีมงานวิจัยของอาจารย์เข้ามาช่วยขยายขอบเขตงานวิจัย สุดท้ายผลงานวิจัยนี้ก็สำเร็จลุล่วงได้รับการยอมรับในระดับชาติและนานาชาติ
“ผมเป็นคนที่ตั้งเป้าหมาย
และมีวินัย โดยผมฝึกฝน
ตัวเองมาตลอด”
เจอวิกฤติหรือเหตุการณ์สำคัญ ๆ ในชีวิต แก้อย่างไร หรือปรึกษาใคร
ผมเคยมีประสบการณ์ที่ไม่ประทับใจสมัยเรียน เนื่องจากการเรียนแพทย์เป็นเรื่องยาก แต่โชคดีตอนขณะเรียนที่ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ได้เจออาจารย์ที่ปรึกษา ท่านแรกก็คือ รศ. พญ. เล็ก ปริวิสุทธิ์ อาจารย์จะดูพื้นฐานของเด็ก จะหาสาเหตุและเรียกมาคุย ซึ่งการพูดคุยกับอาจารย์เหมือนกับการเปิดอกคุยกัน ผมสงสัยเกี่ยวกับโรคของคนไข้เป็นส่วนใหญ่ อาจารย์ก็จะสอนทำให้ผมปรับตัว และรู้ว่าการดูแลคนไข้ไม่เหมือนการเลคเชอร์อีกต่อไป ซึ่งก็เป็นวิธีการที่ผมใช้สอนนักศึกษาแพทย์ในเวลาต่อมา
บุคคลต้นแบบในการดำเนินชีวิตหรือการทำงาน
บุคคลต้นแบบ ท่านแรก รศ. นพ. วิรัตน์ คลังบุญครอง อาจารย์เป็นหัวหน้าหน่วยโรคหัวใจ ที่คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น อาจารย์ท่านเป็นผู้มีพระคุณที่ทำให้ผมรักในการเรียนโรคหัวใจ โดยสไตล์การสอนของท่านจะเป็นการสอนแบบอเมริกา โดยมีการอัพเดทความรู้เกี่ยวกับการเรียนการสอนอยู่เสมอ ไม่ได้จะเอาความรู้เดิมจากในหนังสือเพียงแค่อย่างเดียว อาจารย์สอนผมอ่านคลื่นไฟฟ้าหัวใจ พาผมตรวจร่างกายคนไข้ ท่านอาจารย์เป็นแพทย์รุ่นแรก ๆ ที่ก่อตั้งศูนย์หัวใจสิริกิติ์ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ท่านที่สอง ผศ. นพ. สมเกียรติ แสงวัฒนาโรจน์ ท่านเป็นคนจุดประกายความคิดว่า เราต้องกลับไปรักษาโรคที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ รักษาโรคพื้นถิ่นให้ดี และอาจารย์เป็นคนที่แนะนำและจุดประกายให้ผมเข้ามาในวงการของการรักษาโรคไหลตาย ทำให้ผมมีเป้าหมายหลายอย่าง
ท่านที่สาม ศ. นพ. รุ่งโรจน์ กฤตยพงษ์ อาจารย์เป็นต้นแบบในการใช้ชีวิตอาจารย์แพทย์ โดยเฉพาะการทำวิจัย อาจารย์เป็นคนสอนและแนะนำในเรื่องการเลือกหัวข้อ การเขียนผลงาน การนำเสนองานวิจัย และอื่น ๆ ซึ่งเป็นต้นแบบของการทำวิจัย
คุณพ่อคุณแม่ทำงานทางด้านกฎหมาย มีอิทธิพลต่อความคิดอย่างไร
ในทางกฎหมายจะมีการตีความทางกฎหมายเพื่อประกอบการวินิจฉัยร่วมกับบริบทสังคมในปัจจุบันเพราะฉะนั้น เวลาทำงานเราจะไม่ตัดสินคนถูกหรือผิดในทันที เราจะต้องกลับไปมองดูว่าสิ่งที่คิดว่าเขาผิดนั้น มันผิดอย่างไร มีบริบทสภาพแวดล้อมอย่างไร จริง ๆ เขาอาจจะทำดีที่สุดแล้ว ส่วนที่เหมือนกับกฎหมาย ผมคิดว่าในทางการแพทย์ต้องมีการสืบหาหลักฐาน มีลำดับขั้นตอน และมีหลักการ อาชีพแพทย์ก็ต้องมีหลักการในการรักษาคนไข้ ทุกอย่างต้องมีหลักฐานเชิงประจักษ์ มีงานวิจัยสนับสนุนการตัดสินใจ
อีกเรื่องคือ จริยธรรมในวิชาชีพ ทั้งสองอาชีพต้องมีจริยธรรม สิ่งที่ถูกปลูกฝังจากคุณพ่อคุณแม่คือ ต้องมีคุณธรรมจริยธรรมในวิชาชีพ ไม่เห็นผลประโยชน์ส่วนตัวเหนือกว่าผลประโยชน์ส่วนรวม และมีจิตใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ในการดูแลผู้ป่วย ดูแลผู้ป่วยเหมือนญาติมิตร
อยากเห็นการแพทย์ในอนาคตของไทยเป็นอย่างไร
เรื่องแรก ผมอยากเห็นการกระจายความเจริญทางด้านการแพทย์ออกไปสู่ทุกภูมิภาค ไม่มากระจุกตัวอยู่แต่ที่กรุงเทพฯ โดยอนาคตคิดว่าโรงเรียนแพทย์ที่ปัจจุบันมีอยู่ในแต่ละภาค จะกลายเป็นศูนย์กลาง เป็นแม่ข่ายหลักให้กับหน่วยบริการสุขภาพอื่น ๆ ในแต่ละภูมิภาคได้
เรื่องที่สอง ผมอยากเห็นบุคลากรทางการแพทย์เน้นไปที่เรื่องของการป้องกันมากกว่าการรักษา เพราะการป้องกันก่อนเกิดโรคจะดีที่สุด ในอนาคตแพทย์อาจจะไม่ได้เน้นแค่เรื่องของการรักษาผู้ป่วยอีกต่อไป อาจมีการปรับบทบาทนอกเหนือจากการรักษาแล้ว ยังต้องให้ความรู้ปัจจัยของการเกิดโรค แนะนำการป้องกันอื่น ๆ เพราะถ้ารักษาจะรักษาได้แค่คนเดียว แต่ถ้าป้องกันโรคเราจะลดปริมาณผู้ป่วยในภาพรวมของสาธารณสุขได้
เรื่องที่สาม อยากเห็นการแพทย์บ้านเรา ลงลึกไปในเรื่องของเทคโนโลยีมากขึ้น เช่น การใช้ Artificial Intelligence (AI) ทางการแพทย์ เทคโนโลยีทางด้านพันธุกรรม เทคโนโลยีด้านนาโน มาใช้ในการพัฒนาวงการแพทย์ เพื่อก้าวเข้าสู่ Precision Medicine
อยากปรับปรุงเรื่องใด เพื่อให้การแพทย์ไทยดีขึ้นอีก
อยากปรับเรื่องสิทธิการรักษาผู้ป่วย อยากให้ผู้ป่วยทุกคนเข้าถึงสิทธิการรักษาเดียวกันและมาตรฐานเดียวกัน และอยากให้งบสาธารณสุขลงไปในเรื่องของชุมชนมากขึ้น ถ้าเป็นไปได้อยากให้เน้นการป้องกันโรคมากขึ้น ถ้าทำให้ชุมชนแข็งแรงไม่เป็นโรค ไม่มีภาวะอ้วนลงพุง หยุดสูบบุหรี่ ไม่เป็นความดันโลหิตสูง ไม่เป็นเบาหวาน ไขมันควบคุมได้ ซึ่งในที่สุดโรคหัวใจก็จะลดลง โดยส่วนตัวผมเห็นด้วยกับบัตรทอง เพราะผมอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ผมเห็นผู้ป่วยไม่มีเงินรักษาเยอะมาก บัตรทองเป็นวิธีที่ดี ที่ทำให้คนไข้เข้าถึงการรักษามาตรฐานได้มากขึ้น และอยากให้ระบบสุขภาพประเทศไทยนำเทคโนโลยีทางด้านสุขภาพ มาใช้ในการเชื่อมข้อมูลสุขภาพของผู้ป่วยเป็นระบบเดียวกัน
ฝากข้อแนะนำให้แพทย์รุ่นใหม่ว่าจะประสบความสำเร็จต้องทำอย่างไร
ขออนุญาตนำเสนอมุมมองของผมว่า แพทย์รุ่นใหม่ควรให้ความสำคัญกับคุณธรรมและจริยธรรมในการรักษาคนไข้ และต้องเข้าใจว่าชีวิตแพทย์หรือชีวิตการทำงานอาจไม่สามารถประสบความสำเร็จได้ทุกอย่าง ขอให้เรียนรู้ที่จะผิดพลาด ล้มแล้วลุกขึ้นสู้ แล้วเรียนรู้จากเรื่องนั้น ๆ สุดท้ายแพทย์ควรมีสายสัมพันธ์หรือคอนเนคชั่นที่ดี ต้องมีอาจารย์ที่ดี มีเพื่อนที่ดี อนาคตควรมีลูกน้องที่ดี มีทีมงานที่ดี ถึงประสบความสำเร็จได้ เพราะแพทย์ทำงานคนเดียวไม่ได้
