ถ้าพูดถึงการเรียนกายวิภาค ที่เรียนเกี่ยวกับเรื่องของร่างกายมนุษย์ทั้ง Gross และ Regional anatomy หลาย ๆ คนอาจนึกถึงว่าคนที่สนใจหรือลงเรียนคงมีเฉพาะแพทย์ หรือคนที่เรียนสายวิทยาศาสตร์การแพทย์เท่านั้น ในความเป็นจริงแล้วมีคนที่สนใจความรู้ทางด้านนี้อยู่มาก และแน่นอนว่าไม่จำเป็นต้องเป็นแพทย์เท่านั้น ในต่างประเทศมีสถาบันที่มีการเปิดสอนเกี่ยวกับเรื่องนี้ ให้กับผู้ที่สนใจ
ทำไมมีคนสนใจเรียนกายวิภาค
ความรู้ในเรื่องร่างกายมนุษย์เกี่ยวข้องกับหลากหลายอาชีพ ที่นอกเหนือจากแพทย์ ขึ้นอยู่กับว่าแต่ละคนมีความสนใจศึกษาให้ได้ดีขนาดไหน ตัวอย่างของอาชีพที่หากเรียนได้ความรู้แล้ว อาจสามารถนำไปเป็นประโยชน์ในการประกอบอาชีพ ได้แก่ ครูสอนโยคะ หมอนวดทั้งอาชีพและสมัครเล่น นักวิทยาศาสตร์ นักกีฬา เป็นต้น จริงอยู่ในปัจจุบันการเรียนกายวิภาคนั้นไม่จำเป็นต้องเรียนกับศพจริงหรือ “อาจารย์ใหญ่” เพราะมีสื่อออนไลน์อื่น ๆ ช่วยในการเรียนการสอน ผู้เรียนสามารถเห็นภาพร่างกาย แยกย่อยเป็นระบบอวัยวะต่าง ๆ เลือกเดินหน้ากลับหลังทบทวนความเข้าใจซ้ำไปมาได้ แต่การได้เรียนกับศพจริง ให้ความรู้สึกที่แตกต่างกัน หลาย ๆ มหาวิทยาลัยในต่างประเทศจึงมีการเปิดสอนเป็นคอร์สสั้น ๆ สำหรับผู้คนทั่วไปที่สนใจเรื่องรู้เรื่องกายวิภาคกับศพจริง ๆ หรืออาจารย์ใหญ่ที่นักศึกษาแพทย์ต้องเรียน หนึ่งในสถาบันที่เปิดสอน ได้แก่ Colorado Learning Center of Human Anatomy สหรัฐอเมริกา เป็นสถาบันที่กล่าวถึงภารกิจไว้ว่า เป็น “ศูนย์กลางชุมชนแห่งความเป็นเลิศในการสอนกายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์ในโครงสร้าง รูปแบบ และการทำงานด้วยระบบที่บูรณาการผ่านประสบการณ์การผ่าศพทางกายวิภาค”
ภาพจาก www.anatomylearningcenter.org
การเรียนการสอนกายวิภาคสำหรับบุคคลทั่วไป
สำหรับคอร์สเรียนกายวิภาคสำหรับบุคคลทั่วไป จะมีความต่างจากผู้ที่เรียนทางสายการแพทย์ โดยมีผู้เรียนที่มาจากหลากหลายอาชีพ เนื้อหาจะไม่ได้ลงรายละเอียดที่ซับซ้อน แต่เน้นไปที่การทำความเข้าใจระบบอวัยวะต่าง ๆของร่างกาย ในบรรยากาศที่ผ่อนคลาย ผู้สอนจะสอดแทรกความรู้เรื่องกลไกในการทำงานของระบบอวัยวะต่าง ๆ ระบบไหนเชื่อมกับระบบไหนที่อวัยวะใด และจะเกิดอะไรขึ้นเมื่อมีอวัยวะหรือระบบใดทำงานผิดปกติ ร่างกายจะแสดงออกอย่างไร จริงอยู่หลาย ๆ คนอาจคิดว่า ความรู้เบื้องต้นนี้หาอ่านได้จากหลาย ๆ สื่อ แต่การได้เรียนรู้จากศพจริง ๆ นั้น มันเป็นอีกความรู้สึกหนึ่ง บางคนอาจหวั่นไหว บางคนตื่นเต้น บางคนหดหู่ แต่รวม ๆ แล้วมันให้ความรู้สึกที่แตกต่างอย่างแน่นอน ในการเรียนนักเรียนจะต้องแต่งตัวตามที่สถาบันกำหนด และพร้อมจะเรียนรู้ร่างกายของอาจารย์ใหญ่ ไปอย่างมีความสุขตามเนื้อหาที่กำหนด
ที่มาของศพที่ใช้ในการเรียนการสอน
สำหรับศพจริงที่สถาบันแห่งนี้ มาจากการบริจาคของคนในพื้นที่ โดยเฉพาะชาวโคโลราโด ที่ค่อนข้างมีทัศนคติเปิดกว้างต่อความตายมากขึ้น ผู้บริจาคทุกคนสามารถเขียนความประสงค์ในขณะที่ยังมีชีวิต ว่าอยากให้ร่างกายของตนเองถูกใช้เพื่อศึกษาในด้านใดบ้าง อนุญาตให้ผ่าส่วนไหนได้ โดยผู้สอนจะบอกข้อมูลว่าร่างที่เรากำลังศึกษาเจ้าของเป็นใคร เมื่อเลิกคลาส จะเปิดโอกาสให้ผู้เรียนแต่ละคนเลือกทำความเคารพศพหรืออาจารย์ใหญ่ในหนทางของพวกเขาเอง เป็นการปฏิบัติอย่างให้เกียรติซึ่งกันและกัน
สำหรับประเทศไทย มีเรื่องของการบริจาคอวัยวะ บริจาคดวงตาเพื่อผู้อื่น และบริจาคร่างกายเพื่อการศึกษาของนิสิตแพทย์ ซึ่งในการบริจาคแต่ละแบบมีรายละเอียดที่แตกต่างกันและอาจมีกำหนดเป็นเขตพื้นที่ ตามเงื่อนไขของแต่ละคณะแพทย์ฯ ในเบื้องต้นสามารถสอบถามและแจ้งความประสงค์ได้ที่ โรงพยาบาลจุฬาฯ สภากาชาดไทย คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล คณะแพทยศาสตร์ ม.ศ.ว. คณะแพทยศาสตร์ ม.ขอนแก่น
- https://baboonhub.com/
- www.anatomylearningcenter.org
