การตรวจ liquid biopsy ทั้งจากเลือด หรือปัสสาวะ สามารถนำมาช่วยในการวินิจฉัยโรคไตจากเบาหวาน โรคไตอักเสบ IgA และโรคมะเร็งไต โดยไม่ต้องใช้วิธีรุกล้ำเหมือนเดิม แต่ยังต้องวิจัยมากขึ้นและพัฒนาวิธีตรวจให้ง่ายต่อการนำไปใช้มากขึ้น
การตรวจวินิจฉัยโรคในสาขาอายุรศาสตร์โรคไต รวมทั้งการแบ่งกลุ่มโรคเพื่อการรักษานั้น ส่วนใหญ่ใช้การเจาะตรวจชิ้นเนื้อที่ไต แม้จะเป็นวิธีมาตรฐานและแม่นยำแต่เป็นวิธีการที่รุกล้ำ มีโอกาสเกิดผลแทรกซ้อนรุนแรง แต่เทคโนโลยีปัจจุบันที่สามารถตรวจชิ้นส่วนของเซลล์ หรือโปรตีนที่ผิดปกติ จากทางเลือด หรือสารคัดหลั่ง ทำให้สามารถวินิจฉัยได้ง่ายขึ้นมาก ปัจจุบันสามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้หลายโรค
การตรวจหาชิ้นส่วนของเซลล์ ดีเอ็นเอ หรือโปรตีนจากเนื้อเยื่อ สามารถใช้ตรวจที่มาของโรคนั้นได้ โดยเลือกสารที่คงตัว ตรวจได้ทุกเวลาและทุกระยะของโรค ปัจจุบันพัฒนาขึ้นมากและยังไม่ถึงขีดที่สุดของเทคโนโลยี มีหลายการทดสอบสามารถนำมาใช้ในโรคไตได้ ดังนี้
- โรคไตเสื่อมจากเบาหวาน (diabetic kidney disease) สามารถตรวจเลือดเพื่อหา exosome ที่มาจากเซลล์ proximal tubule ของไตที่ตอบสนองต่อความเสียหายจากเบาหวานตั้งแต่เริ่ม โดย exosome ที่เฉพาะและใช้ได้กับโรคไตจากเบาหวาน คือ miR-92a-1
- นอกเหนือจาก exosome แล้วยังมีการตรวจปัสสาวะเพื่อตรวจสอบ mi-RNA ของเซลล์ tubule ของไต และการตรวจเลือดและปัสสาวะเพื่อคำนวณค่า fractional excretion ของ d-serine
- โรคมะเร็งไตชนิด renal cell carcinoma นอกเหนือจากการเจาะตรวจชิ้นเนื้อ ยังสามารถใช้การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่ปลอดภัยขึ้น แต่ยังต้องเสี่ยงในการฉีดสารทึบรังสี การตรวจเลือดตรวจหา DNA methylation ของชุดยีนที่มีความไวในการวินิจฉัยถึง 70% เช่น ในชุดยีน VHL หรือ APC
- การตรวจหา mi-RNA จากกระบวนการ carcinogenesis ตัวที่ได้รับความสนใจมาก คือ mi R-210
- Long Non-Coding RNAs ของ renal cell carcinoma จากเลือด
- ไตอักเสบจาก IgA (IgA nephropathy) สามารถตรวจเลือดเพื่อตรวจ Single-Cell Transcriptome ที่เป็น RNA sequencing แบบหนึ่งที่เฉพาะกับการเปลี่ยนแปลงหลังเกิดความผิดปกติของ IgA
- อีกหนึ่งการตรวจที่สามารถตรวจพบก่อนการเปลี่ยนแปลงทางพยาธิวิทยาของเซลล์ คือ ตรวจหาความแปรปรวนของ glycosylated IgA1 ในเลือด
การตรวจ liquid biopsy ต่าง ๆ เหล่านี้แม้จะไม่รุกล้ำและมีผลข้างเคียงต่ำ แต่ยังต้องการการศึกษาในผู้ป่วยจำนวนมากกว่านี้เพื่อยืนยังผลความไวและความจำเพาะ นอกจากเรื่องจำนวนการศึกษาที่ต้องเพิ่มขึ้น ยังมีอุปสรรคสำคัญ คือ ราคาค่าใช้จ่ายและการทำให้ใช้ได้จริงแบบง่ายขึ้นในทางปฏิบัติ ซึ่งยังต้องศึกษาต่อเนื่องต่อไป
เรียบเรียงโดย นพ. ชาคริต หริมพานิช
ข้อมูลจาก https://doi.org/10.3390/genes15010078
