การศึกษาล่าสุดใน The Lancet Infectious Diseases แสดงให้เห็นว่ามาตรการควบคุมโรคโควิด 19 เช่น การปิดโรงเรียนและพื้นที่สาธารณะที่หนาแน่น ซึ่งจำกัดการเคลื่อนที่และติดต่อของประชากร มีความสัมพันธ์อย่างมากกับอุบัติการณ์ของโรคไข้เลือดออกที่ลดลงทั่วโลกในปี 2020
โรคไข้เลือดออก เกิดจากไวรัสเดงกีที่มียุงลายเป็นพาหะ ซึ่งพบในภูมิภาคเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนทั่วโลก และพบมากในเขตเมือง เป็นโรคติดเชื้อที่มีผู้ป่วยเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี เดิมที การเฝ้าระวังโรคไข้เลือดออกมุ่งเน้นไปที่การควบคุมป้องกันภายในบ้านเรือนที่พบผู้ป่วยโรคนี้ อย่างไรก็ตาม แนวคิดใหม่ที่เริ่มนำมาใช้กันในบางประเทศ คือ การวางมาตรการควบคุมในพื้นที่ที่ผู้ป่วยเดินทางไปทำกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อตัดวงจรการระบาดได้มากขึ้น
นักวิจัยนำโดยสถาบัน London School of Hygiene & Tropical Medicine (LSHTM) ได้วิเคราะห์ข้อมูลโรคไข้เลือดออกรายเดือนขององค์การอนามัยโลก (WHO) และรายงานประจำสัปดาห์ระหว่างปี 2014 ถึง 2020 จาก 23 ประเทศ ประกอบด้วย 16 ประเทศในละตินอเมริกา และ 7 ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งโรคไข้เลือดออกเป็นโรคประจำถิ่น ตลอดจนข้อมูลเกี่ยวกับอุณหภูมิอากาศ ความชื้นสัมพัทธ์ และปริมาณน้ำฝน พบว่า การปิดโรงเรียนและการสัญจรที่ลดลงจากการระบาดของโรคโควิด 19 อาทิ การออกไปซื้อข้าวของ หรือการใช้ระบบขนส่งสาธารณะ มีความสัมพันธ์อย่างมากและทำให้ความเสี่ยงของการแพร่เชื้อไข้เลือดออกลดลง กล่าวคือ การเคลื่อนที่และพฤติกรรมของคนอาจส่งผลต่อการแพร่เชื้อ เช่น โอกาสการสัมผัสยุงหรือโอกาสที่ผู้ติดเชื้อจะออกไปแพร่เชื้อไวรัสสู่ยุงที่ยังไม่มีเชื้อ การวิเคราะห์ข้อมูลพบว่า จำนวนผู้ป่วยไข้เลือดออกเริ่มลดลงอย่างรวดเร็วในเดือนเมษายน ปี 2020 ในหลายประเทศ หลังจากการเริ่มใช้มาตรการควบคุมโรคโควิด 19 ซึ่งมีการจำกัดการเดินทาง ทำให้ประชากรต้องอยู่ในที่อยู่อาศัยมากขึ้น ในปี 2020 จำนวนผู้ป่วยไข้เลือดออกลดลง 40.2% ในละตินอเมริกาและลดถึง 58.4% ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมจำนวนผู้ป่วยกว่า 2 ล้านคนทั่วโลก อย่างไรก็ตาม ก่อนหน้าการระบาดของไวรัสโควิด 19 มีการระบาดของโรคไข้เลือดออกครั้งใหญ่ทั่วโลกกว่า 5 ล้านคนในปี 2019 ซึ่งอาจทำให้ประชากรมีระดับภูมิคุ้มกันที่สูง ดังนั้น การลดลงของโรคไข้เลือดออกในปี 2020 จึงอาจต้องคำนึงถึงเหตุนี้ด้วย นอกจากนี้ การแพร่เชื้อไวรัสยังมีความเชื่อมโยงกับสภาพอากาศและสิ่งแวดล้อม อากาศร้อนชื้นเหมาะสำหรับการแพร่ระบาดของยุงลาย พาหะของเชื้อไวรัส อย่างไรก็ตาม เนื่องจากสภาพอากาศในปี 2020 มีความคล้ายคลึงกับสภาพอากาศโดยเฉลี่ยในช่วง 6 ปีที่ผ่านมา นักวิจัยยังไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างสภาพอากาศกับการติดเชื้อไข้เลือดออกที่ลดลงในปี 2020
งานวิจัยนี้ให้ข้อมูลว่า สถานที่ต่าง ๆ นอกจากบริเวณบ้านเรือน เช่น โรงเรียนและพื้นที่สาธารณะที่มีผู้คนสัญจรไปมา อาจเป็นอีกจุดที่สามารถแพร่เชื้อไวรัสไข้เลือดออกได้มาก จำเป็นต้องศึกษาเพิ่มเติมว่าพฤติกรรมการเคลื่อนที่ของมนุษย์ ส่งผลต่อความเสี่ยงในการแพร่เชื้อไข้เลือดออกหรือไม่อย่างไร และกิจกรรมของประชาชนที่กลับมาเป็นปกติหลังการระบาดของโรคโควิด 19 จะส่งผลต่อแนวโน้มของโรคไข้เลือดออกในปีต่อ ๆ ไปอย่างไร ซึ่งจะช่วยให้สามารถวางมาตรการควบคุมการแพร่กระจายโรคได้ดียิ่งขึ้น
เรียบเรียงโดย พญ. สลิล ศิรินาม
ข้อมูลจาก https://www.sciencedaily.com/releases/2022/03/220302190011.htm
