นักวิจัยพบว่า การเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิบรรยากาศ ปริมาณน้ำฝน และความร้อนในมหาสมุทร สามารถทำนายการเติบโตของยุงลายได้ในอีก 1 – 6 เดือนข้างหน้า ซึ่งจะช่วยวางแผนการป้องกันควบคุมโรคที่เกิดจากยุงลาย เช่น โรคไข้เลือดออก ได้ดีขึ้น
เกือบครึ่งหนึ่งของประชากรโลกอาศัยอยู่ในพื้นที่เสี่ยงต่อโรคไข้เลือดออก ซึ่งเป็นปัญหาทางสาธารณสุขที่สำคัญในประเทศเขตร้อน รวมถึงประเทศศรีลังกา การพัฒนาวัคซีนป้องกันโรคไข้เลือดออกที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพสูงเป็นเรื่องไม่ง่ายนัก การควบคุมจำนวนยุงลายจึงถือเป็นหนึ่งในกลยุทธ์ที่มีประสิทธิภาพในการป้องกันการแพร่กระจายของไวรัสไข้เลือดออก
การศึกษาล่าสุดตีพิมพ์ในวารสาร The Lancet Planetary Health ซึ่งเก็บข้อมูลของประเทศศรีลังกามาวิเคราะห์ ทั้งนี้ การระบาดของโรคไข้เลือดออกในศรีลังกาจะสูงที่สุดในเดือนกรกฎาคมหลังมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ตามด้วยการระบาดขนาดย่อมในเดือนธันวาคมถึงมกราคมหลังมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ข้อมูลแสดงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยสภาพภูมิอากาศกับอายุขัย ปริมาณ และรูปแบบการหากินของยุงลาย (Aedes mosquito) ซึ่งเป็นพาหะนำโรคไข้เลือดออก นักวิจัยได้ศึกษาผลกระทบของสภาพอากาศต่อยุงลายในพื้นที่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของศรีลังกาที่มีไข้เลือดออกระบาดอย่างต่อเนื่อง โดยวัดค่าที่เกี่ยวข้องกับภูมิอากาศรายเดือนจำนวน 3 ปัจจัย ได้แก่ ปริมาณน้ำฝน อุณหภูมิ และดัชนีอุณหภูมิเหนือผิวมหาสมุทรแปซิฟิก (Oceanic Niño Index) ระหว่างปี 2010 ถึง 2018 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เกิดปรากฏการณ์เอลนีโญ (El Niño) ถึง 3 ครั้ง รวมถึงภาวะอุณหภูมิเหนือน้ำทะเลที่สูงขึ้นผิดปกติ และนำมาเปรียบเทียบกับข้อมูลการเฝ้าระวังยุงลายในพื้นที่ โดยเฉพาะปริมาณยุงลายและลูกน้ำที่พบในบ้านเรือนและภาชนะนอกอาคาร ผลการวิเคราะห์พบว่า ตัวแปรสภาพภูมิอากาศทั้งสามอย่างสามารถทำนายวงจรและลักษณะการหากินของยุงลายได้ ปริมาณฝนที่มากขึ้นทำให้เกิดน้ำขังในภาชนะต่าง ๆ กลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย อุณหภูมิที่ร้อนขึ้นสัมพันธ์กับการเพิ่มจำนวนยุงลายใน 1 – 2 เดือนถัดไป และอุณหภูมิมหาสมุทรที่สูงขึ้นจากปรากฏการณ์เอลนีโญ สามารถทำนายว่าจำนวนยุงลายจะเพิ่มขึ้นในอีก 5 – 6 เดือน หรือในอีกทางคือ การติดตามปรากฏการณ์เอลนีโญสามารถคาดการณ์ความชุกของยุงลายและการระบาดของโรคไข้เลือดออกได้ล่วงหน้า เพราะปัจจัยจากภูมิอากาศเหล่านี้มีอิทธิพลต่อจำนวนยุงลายในช่วงเวลาหนึ่ง ๆ
การศึกษานี้ทำให้เกิดความตระหนักว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศของโลกในปัจจุบันอาจส่งผลให้การระบาดของโรคไข้เลือดออกเพิ่มขึ้น ข้อมูลที่ได้นี้เป็นประโยชน์ต่อการวางมาตรการเชิงรุกต่อยุงลายและโรคไข้เลือดออก เนื่องจากสามารถทำนายความเสี่ยงและดำเนินการควบคุมยุงลายอย่างมีประสิทธิภาพก่อนที่จะมีการระบาดของโรค
เรียบเรียงโดย พญ. สลิล ศิรินาม
ข้อมูลจาก https://www.sciencedaily.com/releases/2022/07/220707100937.htm
