การศึกษา derivative และ validation cohort พบว่า มีปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิดไตเสื่อมจากยา cisplatin ถึง 9 ปัจจัยโดยปัจจัยที่ส่งผลมาก คือ อายุและปริมาณยา cisplatin ที่ได้รับ เมื่อจัดความเสี่ยงแล้ว พบว่า กลุ่มเสี่ยงสูงมีโอกาสเกิดไตเสื่อมมากถึง 17.8 เท่าเมื่อเทียบกับกลุ่มเสี่ยงต่ำ
ยา cisplatin เป็นยาที่ทำให้เกิดไตบาดเจ็บเฉียบพลัน (acute kidney injuries) ได้ถึง 5.2% ของคนที่ได้รับยาแม้แต่ในการให้ยาครั้งแรก แต่โอกาสการเกิดผลข้างเคียงนี้มีปัจจัยอิสระหลายประการ การศึกษาที่ผ่านมามุ่งเน้นในตัวแปรไม่กี่ชนิด ทำให้ได้ข้อมูลไม่ครบถ้วน จึงเป็นที่มาของการศึกษานี้ที่ประเมินตัวแปรให้ครบก่อนแล้วจึงมาประเมินการบาดเจ็บต่อไต
การศึกษาเพื่อสร้างระบบคะแนนในการประเมินความเสี่ยงโรคไตจากยา cisplatin แบ่งเป็นสองการศึกษาย่อยที่เป็นการศึกษาแบบเฝ้าสังเกต ทำการศึกษาในหลายประเทศของยุโรปในช่วงปี 2006 – 2022 โดยคัดเลือกคนอายุมากกว่า 18 ปี ที่ได้รับยา cisplatin เป็นครั้งแรก และยังไม่มีภาวะไตวายระยะท้าย (end stage renal disease) และต้องมีข้อมูลการทำงานของไตที่ครบถ้วนทั้งก่อนเริ่มยา และภายในสองสัปดาห์แรกหลังให้ยา โดยวัดผลการศึกษาหลักที่สำคัญ คือ ระดับค่า creatinine ที่เพิ่มสองเท่าใน 14 วัน หรือต้องทำการรักษาทดแทนไตใน 14 วัน
กลุ่มแรก derivative cohorts เก็บข้อมูล 11,766 คน พบผลการศึกษาหลัก 608 คน (5.2%) นำตัวแปรต่าง ๆ มาคิดคำนวณด้วยวิธี multiple logistic regression พบว่า ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดระดับ creatinine ที่เพิ่มหรือการรักษาทดแทนไต คือ อายุ, โรคความดันโลหิตสูง, โรคเบาหวาน, การสูบบุหรี่, ระดับ hemoglobin, ปริมาณ WBC, ระดับ magnesium ในเลือด, ระดับ albumin ในเลือด และปริมาณยา cisplatin ที่ใช้ โดยปัจจัยที่ส่งผลมาก คือ อายุ และปริมาณยา cisplatin
กลุ่มที่สอง validation cohort ทำเพื่อนำปัจจัยจากกลุ่มแรกมาคิดเป็นระบบคะแนน และตรวจสอบยืนยันคะแนนที่ได้ มีจำนวน 12,951 คน มีผลการศึกษาหลักเกิดขึ้น 421 ราย คิดเป็น 3.3% และเมื่อจัดกลุ่มตามระบบคะแนน 0 – 25 คะแนน แบ่งเป็น low, intermediate, high และ very high risk พบว่า ถ้าระดับคะแนนสูงขึ้น ความเสี่ยงการเกิดอันตรายต่อไตจะมากขึ้น โดยที่ระดับเสี่ยงสูงสุดจะอยู่ที่ 16.7%
และเมื่อนำความเสี่ยง very high risk เทียบกับ low risk พบว่า โอกาสการเกิดอันตรายต่อไต Odd ratio เท่ากับ 17.8 เท่า และมีนัยสำคัญทางสถิติ
ระบบคะแนนจากตัวแปรต่าง ๆ ในการศึกษานี้ เป็นการศึกษาขนาดใหญ่และเก็บตัวแปรครบ น่าจะได้ใช้เป็นเครื่องมือใหม่ในการประเมินความเสี่ยงการบาดเจ็บต่อไต ที่แม่นยำกว่าตัวแปรและระบบคะแนนที่ผ่านมา ซึ่งมีตัวแปรน้อย แปรปรวนสูง และมาจากกลุ่มตัวอย่างที่น้อยเกินไป
เรียบเรียงโดย นพ. ชาคริต หริมพานิช
ข้อมูลจาก doi: 10.1136/bmj-2023-077169. PMID: 38538012; PMCID: PMC10964715.
